Waarom loden leidingen nog steeds voorkomen

Loden leidingen zijn tot ongeveer 1960 gangbaar geweest en zijn daarna geleidelijk verdwenen. Waterbedrijven hebben in de decennia daarna het overgrote deel van de aansluitleidingen vervangen, en toch is er een restant — vooral in oude binnensteden en in woningen waar de binneninstallatie nooit is aangepakt.

Herkennen gaat op drie kenmerken. Lood is dof grijs, het is zacht — je kunt er met een spijker een kras in maken die zilverachtig oplicht — en het klinkt dof wanneer je erop tikt, in tegenstelling tot koper of staal. Bovendien zijn loden leidingen vaak met bochten gelegd in plaats van met fittingen, omdat het materiaal buigzaam is.

Kijk op de plekken waar leidingwerk zichtbaar is: bij de watermeter, in de meterkast, in de kruipruimte, in een kelder, en achter de aansluiting van de keuken of het toilet. Bij een woning waar de badkamer en de keuken zijn vernieuwd, kan het zichtbare deel prima zijn terwijl er achter een wand of onder de vloer nog lood zit.

Wat het risico is: lood lost in kleine hoeveelheden op in het water, vooral wanneer het water lang stilstaat. De blootstelling is daarmee het hoogst bij het eerste water 's ochtends, en bij woningen die een tijd leeg hebben gestaan. De gezondheidseffecten hangen samen met langdurige blootstelling en zijn het meest relevant voor zuigelingen, jonge kinderen en zwangeren.

Wat je doet als je vermoedt dat er lood zit:

Laat het water testen. Waterbedrijven en laboratoria bieden een loodmeting aan, soms kosteloos bij een vermoeden. Dat is de enige manier om het vast te stellen, want de concentratie hangt af van de aanwezigheid van lood, en van de leidinglengte, de waterhardheid en de doorstroming.

Spoel bij gebruik. Laat de kraan een halve tot een hele minuut lopen voordat je water gebruikt voor drinken of koken, zeker 's ochtends. Dat is een tijdelijke maatregel en geen oplossing.

Gebruik geen warm water uit de kraan voor consumptie. Warm water lost meer lood op.

En laat het vervangen. Dat is de enige echte oplossing. Voor het deel tot aan de meter is het waterbedrijf verantwoordelijk; meld het daar. Voor de binneninstallatie ben je dat zelf.

Er is regelgeving in beweging die hierbij hoort. Er is een aanscherping van de norm voor lood in drinkwater doorgevoerd, en er zijn plannen en verplichtingen rond het inventariseren en saneren van loden leidingen, met name bij verhuur en bij gebouwen waar kwetsbare groepen komen. Voor verhuurders is het inmiddels een reëel aandachtspunt: een woning met loden leidingen verhuren is een risico dat je moet kennen. Controleer de actuele stand bij het waterbedrijf of bij de rijksoverheid, want dit is een onderwerp waar de eisen de laatste jaren zijn aangescherpt.

Voor kopers: dit is een van de weinige dingen die je bij een bezichtiging zelf kunt controleren en die een bouwkundige keuring niet altijd meeneemt, omdat leidingwerk onder vloeren en achter wanden buiten de visuele inspectie valt. Vraag ernaar, kijk in de meterkast en in de kruipruimte, en neem het op in de vragenlijst aan de verkoper.

Tot slot een verwante situatie die minder bekend is: bij woningen uit de jaren zestig en zeventig zijn soms verzinkte stalen leidingen toegepast die van binnenuit dichtslibben met corrosie. Dat is geen gezondheidsrisico maar wel de meest voorkomende oorzaak van teruglopende waterdruk — zie het artikel daarover.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: een loden leiding met de drie herkenningspunten - kleur, kras en gebogen verloop.

Aanvullend beeld: de plekken waar leidingwerk zichtbaar is, van meterkast tot kruipruimte.

Een vernieuwde badkamer met zichtbaar goed leidingwerk en lood achter de wand.

De verantwoordelijkheidsgrens bij de watermeter.

Veelgestelde vragen

Tot wanneer werd lood toegepast? Tot ongeveer 1960, daarna is het geleidelijk verdwenen.

Hoe herken ik het? Dof grijs, zacht genoeg voor een zilverachtige kras, dof van klank, en met bochten in plaats van fittingen.

Waar kijk ik? Bij de watermeter, in de meterkast, in de kruipruimte, en achter de aansluitingen van keuken en toilet.

Wanneer is de blootstelling het hoogst? Bij het eerste water in de ochtend en na leegstand.

Hoe stel ik het vast? Met een loodmeting; de concentratie hangt ook af van leidinglengte en doorstroming.

Wat is de tijdelijke maatregel? Een halve tot een hele minuut doorspoelen, en geen warm kraanwater voor consumptie.

Wie vervangt wat? Het waterbedrijf tot aan de meter, en jijzelf de binneninstallatie.