Schimmel in de slaapkamer ligt zelden aan de woning

Begin bij waarom juist de slaapkamer. Twee volwassenen brengen in een nacht ongeveer een halve tot een hele liter vocht in de lucht, alleen door te ademen en te transpireren. Die kamer wordt daarnaast doorgaans niet of nauwelijks verwarmd, de deur is dicht, en het raam staat hooguit op een kier. Warme, vochtige lucht in een koude ruimte: dat is per definitie de plek waar condens ontstaat, ongeacht de bouwkundige staat.

Kijk vervolgens naar waar de schimmel zit. Zit hij in de bovenhoek waar twee buitenmuren en het plafond samenkomen, achter een kast tegen de buitenmuur, of langs de aansluiting van gevel en vloer, dan wijst dat op condens op een koude plek. Dat is een klimaatvraagstuk. Zit hij als een vlek midden op een muur, loopt hij vanaf de vloer omhoog, of is er verkleuring rond een specifiek punt, dan komt het vocht uit de constructie en is er iets anders aan de hand.

De folietest maakt het onderscheid definitief. Plak een stuk plastic luchtdicht op de aangetaste plek en wacht achtenveertig uur. Condens aan de kamerzijde betekent dat het vocht uit de binnenlucht komt. Vocht aan de muurzijde betekent dat het uit de muur komt. Twee uitkomsten, twee totaal verschillende ingrepen, en het kost een stuk plastic.

In het eerste geval, dat verreweg het vaakst voorkomt, is de aanpak drieledig en geen ervan is duur. Verwarm de slaapkamer licht mee, zodat de oppervlaktetemperatuur van de muren omhoog gaat; vijftien tot zestien graden is genoeg en het scheelt meer dan mensen verwachten. Zorg voor doorlopende luchttoevoer, dus rooster open of raam op een vaste kleine stand met de deur van de kamer op een kier, zodat er werkelijk stroming is. En haal kasten enkele centimeters van de buitenmuur af, want achter een kast is de muur meetbaar kouder dan ernaast.

Er is één maatregel die mensen nemen en die het probleem verergert: de slaapkamerdeur dichthouden en de kamer koud laten. Dat voelt zuinig en het is de meest ongunstige combinatie die er is, omdat het vocht dan in de koudste ruimte van de woning blijft hangen.

Nu de gevallen waarin het wél aan de woning ligt, want die bestaan en ze worden te snel weggewuifd. Een koudebrug die zo koud is dat condens ontstaat bij normaal gebruik, is een bouwkundig gebrek en geen gedragsprobleem. Denk aan een doorlopende betonvloer naar een balkon, een niet-geïsoleerde lateibalk, of een dakaansluiting waar de isolatie is onderbroken. Ook een ventilatiesysteem dat niet werkt is een gebrek: als er geen toevoer is omdat de roosters bij een kozijnvervanging zijn weggevallen, kun je niet ventileren hoe je ook je best doet.

Voor huurders is dat onderscheid juridisch relevant. Een gebrek is de verantwoordelijkheid van de verhuurder; gedrag is dat niet. De manier om dat gesprek te winnen is niet harder aandringen maar vastleggen. Meet twee weken lang temperatuur en luchtvochtigheid in de slaapkamer, doe de folietest, en fotografeer de plek met een datum erbij. Een dossier met metingen is iets anders dan een klacht, en het wordt anders behandeld.

Tot slot het praktische deel dat vaak ontbreekt. Schimmel die er al zit, verdwijnt niet door beter te ventileren. Verwijder hem met een daarvoor bedoeld middel, niet met alleen water en zeep, en werk niet zonder handschoenen en ademmasker bij een groter oppervlak. En schilder er niet overheen voordat de oorzaak is opgelost, want dan komt hij terug, en dan is de tweede keer altijd erger dan de eerste.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de drie plekken waar condensschimmel verschijnt, met de oppervlaktetemperatuur erbij.

Aanvullend beeld: de folietest met beide uitkomsten na achtenveertig uur.

Een kast tegen de buitenmuur en dezelfde kast enkele centimeters ervandaan.

Een meetreeks van twee weken met temperatuur en luchtvochtigheid, als dossier in plaats van klacht.

Veelgestelde vragen

Waarom juist de slaapkamer? Warme vochtige lucht in een koude, gesloten ruimte is per definitie de plek waar condens ontstaat.

Wat zegt de plek van de schimmel? Bovenhoeken en achter een kast wijzen op condens; een vlek midden op de muur op vocht uit de constructie.

Hoe maak ik het onderscheid definitief? Met de folietest: condens aan de kamerzijde is binnenlucht, vocht aan de muurzijde komt uit de muur.

Wat is de aanpak bij condens? Licht meeverwarmen tot vijftien à zestien graden, doorlopende luchttoevoer, en kasten van de buitenmuur af.

Welke maatregel verergert het? De deur dicht houden en de kamer koud laten.

Wanneer ligt het wel aan de woning? Bij een koudebrug die bij normaal gebruik condens geeft, of bij ventilatie die niet werkt.

Mag ik erover schilderen? Niet voordat de oorzaak is opgelost; de tweede keer is altijd erger dan de eerste.