Waarom schade aan een betonnen gevelelement niet cosmetisch is

Gewapend beton werkt doordat twee materialen elkaar aanvullen: beton neemt druk op, staal neemt trek op. Het staal ligt in het beton, en het roest daar niet, omdat vers beton sterk basisch is en staal in die omgeving een beschermende laag houdt.

Die bescherming verdwijnt op twee manieren. Kooldioxide uit de lucht dringt langzaam het beton binnen en verlaagt de zuurgraad; dat heet carbonatatie. Of chloride bereikt het staal, uit dooizout, uit zeewater of uit toeslagstoffen die vroeger werden gebruikt. In beide gevallen begint het staal te roesten.

Roest neemt meer ruimte in dan het staal waaruit het ontstaat. Die uitzetting drukt het beton eromheen weg. Eerst ontstaat er een scheur die de wapening volgt — een rechte lijn, evenwijdig aan de rand. Dan komt er een schil los. En uiteindelijk valt er beton af, en ligt de wapening bloot.

Dat is de volgorde, en zij verklaart waarom het beeld misleidt. Wat er afvalt, is de laatste stap van een proces dat jaren eerder is begonnen. Op het moment dat je iets ziet, is er in het beton eromheen al meer aan de hand dan aan de buitenkant zichtbaar is.

Dat is met een hamertje te controleren. Klop op het beton rond de beschadiging: waar het hol klinkt, is het al losgedrukt, ook als er nog niets is afgevallen. Dat vlak is doorgaans een veelvoud van wat er zichtbaar kapot is.

Wat een reparatie zonder behandeling van de wapening doet, is dit verbergen. De mortel dekt het gat, het staal roest door, en na een paar jaar drukt het de reparatie er weer af. Erger nog: een dichte reparatiemortel op een carbonaterend vlak kan de corrosie plaatselijk versnellen, omdat er een verschil ontstaat in de omgeving van het staal.

Behandeling begint daarom niet bij het gat maar bij het staal. Het beton wordt uitgehakt tot achter de wapening, het staal wordt schoongemaakt en behandeld, en pas dan komt er reparatiemortel in. Dat is de reden dat betonherstel per vierkante meter een veelvoud kost van gewoon stucwerk.

En dan is er de constructieve kant, die bij uitkragende elementen zwaar telt. Een galerijvloer, een balkon of een luifel die uit de gevel steekt, wordt aan één zijde ingeklemd. De wapening die het geheel draagt, ligt dan bovenin — aan de kant waar het water staat en waar gestrooid wordt. Aantasting daar raakt niet de afwerking maar de draagkracht.

Daarom bestaat er voor dit type element een onderzoeksplicht, en daarom is het antwoord op afgeschilferd beton niet een schilderbeurt maar een beoordeling.

Wat je zelf kunt doen, is beperkt en het is niet niets: kijken, kloppen, fotograferen met datum, en melden. Bij een appartementengebouw is dat melden bij het bestuur, want galerijen en balkonvloeren zijn gemeenschappelijk. Een reeks foto's over twee jaar is voor een vereniging het verschil tussen een vermoeden en een post in het meerjarenonderhoudsplan.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: de volgorde van carbonatatie naar scheur naar loskomende schil naar blootliggende wapening.

Aanvullend beeld: het verschil tussen wat zichtbaar kapot is en wat hol klinkt.

Een uitkragende galerijvloer met de trekwapening bovenin, aan de natte zijde.

Een reparatie zonder behandeling van de wapening, drie jaar later.

Veelgestelde vragen

Is afgeschilferd beton verwering? Nee. Het is roestende wapening die het beton van binnenuit wegdrukt.

Hoe lang loopt dat proces al? Jaren. Wat je ziet is de laatste fase.

Hoe stel ik de omvang vast? Klop met een hamertje: waar het hol klinkt, is het beton al losgedrukt.

Kan ik het bijwerken bij de schilderbeurt? Nee. Zonder het staal te behandelen komt het terug, en soms sneller.

Waarom is het bij een balkon of galerij ernstiger? Die kraagt uit; de dragende wapening ligt bovenin, aan de natte kant.

Wie is verantwoordelijk in een appartementengebouw? De vereniging; galerijen en balkonvloeren zijn gemeenschappelijk.

Wat kan ik zelf doen? Kijken, kloppen, fotograferen met datum, en melden.