Cv-ketel vervangen: de eisen aan installateur, rookgasafvoer en luchttoevoer

Deze pagina is voor de woningeigenaar die een cv-ketel laat vervangen en wil weten waar hij op moet letten: welke eisen de wet stelt aan de installateur, wat er met de rookgasafvoer en de luchttoevoer moet gebeuren, wat er gecontroleerd wordt voordat de ketel aangaat en wat je daarvan op papier krijgt. Het gaat over een woning met een eigen ketel en een eigen afvoer door dak of gevel. Woont je ketel op een gedeeld kanaal in een appartementengebouw, dan gelden dezelfde eisen plus een aantal extra; daar is een eigen pagina voor. Wat je zelf mag doen en wat niet, en wat er gebeurt als de afvoer niet is meegenomen, staat op aparte pagina's.

Een moderne hr-ketel is een gesloten toestel: hij haalt zijn verbrandingslucht van buiten en blaast de rookgassen naar buiten door een dubbelwandige buis, waarbij de binnenste buis de rookgassen afvoert en de ruimte eromheen verse lucht aanvoert. De rookgassen van een hr-ketel zijn koel en nat, want de ketel haalt de warmte er zo goed mogelijk uit; de waterdamp condenseert in de afvoer en het condenswater is licht zuur. Dat stelt eisen aan het materiaal: het moet dicht zijn, tegen dat zure water kunnen en op de juiste manier zijn afgeschoten zodat het condens terugloopt naar de ketel en niet in de buis blijft staan.

Oude afvoeren zijn daar vaak niet op gemaakt. Een dunwandige aluminium buis uit de tijd van een vr-ketel of een oudere hr-ketel wordt van binnen aangetast, de verbindingen zitten met klemmen of zijn niet meer dicht, en de doorvoer door het dak of de gevel is verouderd. Het zichtbare deel in de meterkast of op zolder kan er goed uitzien terwijl het deel in de schacht of boven het plafond lek is. Een lekke afvoer laat rookgassen in de woning, en als de verbranding dan ook nog niet in orde is, zit daar koolmonoxide in. Dat is de reden dat de afvoer bij een ketelvervanging niet los gezien wordt van het toestel: samen zijn ze de installatie.

De wet volgt dezelfde gedachte. In het Besluit bouwwerken leefomgeving staat het stelsel dat in de volksmond de Gasketelwet heet en dat sinds 1 april 2023 volledig geldt. Het zegt dat werkzaamheden aan een gasverbrandingsinstallatie alleen mogen worden uitgevoerd door een bedrijf met een certificaat voor dat werk, door monteurs die hun vakbekwaamheid hebben aangetoond. Onder de installatie vallen het toestel, de gasleiding vanaf de meter, de rookgasafvoer en de luchttoevoer. Onder werkzaamheden vallen plaatsen, aansluiten, onderhouden, repareren en in bedrijf stellen. Na afloop moet de installateur de installatie controleren, onder meer met een meting van de verbranding en een controle van de afvoer, en hij mag het toestel niet in bedrijf stellen als de installatie niet veilig is. Het bedrijf laat dat zien met het beeldmerk van de certificeringsregeling en staat in het openbare register van de toelatingsorganisatie.

Een gecertificeerd bedrijf herken je niet aan de bus of de website maar aan het register. Zoek de bedrijfsnaam op voordat je een offerte tekent; staat het bedrijf er niet in, dan mag het dit werk niet doen, hoe goed de reputatie ook is.

Vraag in de offerte een aparte regel voor de rookgasafvoer: beoordelen, en zo nodig vervangen inclusief dak- of geveldoorvoer. Een offerte waarin de afvoer niet voorkomt, gaat ervan uit dat de oude blijft zitten.

Kijk naar de leeftijd en het materiaal van je huidige afvoer. Een enkelwandige aluminium buis, een afvoer die ouder is dan een jaar of vijftien, klemverbindingen, tape of kit bij de aansluitingen en roestwater of witte aanslag bij de doorvoer zijn redenen om te vervangen zonder discussie.

Let bij een open toestel, een ketel die zijn lucht uit de ruimte haalt, op de ventilatie van die ruimte. Zo'n ketel wordt bij vervanging vrijwel altijd een gesloten toestel; dat vraagt een andere afvoer en luchttoevoer, en dat hoort in de offerte te staan.

Na het werk hoor je een rapport van de inbedrijfstelling te krijgen met meetwaarden van de verbranding en de uitkomst van de controle van de afvoer. Een sticker op de ketel met een datum is geen rapport.

Zelf doen: het bedrijf opzoeken in het register, de offerte lezen op de regel over de rookgasafvoer, het bouwjaar en het materiaal van de huidige afvoer vaststellen, een koolmonoxidemelder ophangen, en na het werk het rapport van de inbedrijfstelling opvragen en bewaren bij de papieren van de woning.

Ook zelf: de proef met een lagere aanvoertemperatuur op de huidige ketel, voordat je een nieuwe bestelt. De uitkomst bepaalt of er wel een ketel moet komen.

Niet zelf: iets aan de gasleiding, het toestel, de rookgasafvoer of de luchttoevoer. Dat is voorbehouden aan een gecertificeerd bedrijf, ook als je het kunt. Een zelf aangesloten ketel mag niet in bedrijf zijn, en geen installateur zal hem achteraf goedkeuren zonder het werk over te doen.

Wel zelf: radiatoren ontluchten, de installatie bijvullen, thermostaatkranen vervangen en de kamerthermostaat instellen. Dat is de waterzijde en die valt buiten het stelsel.

Het stelsel voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Sinds 1 april 2023 mogen die werkzaamheden alleen worden uitgevoerd door een daarvoor gecertificeerd bedrijf; het bedrijf staat in het register van de toelatingsorganisatie en voert het beeldmerk van de regeling. De eisen gelden voor het toestel, de gasleiding, de rookgasafvoer en de luchttoevoer, en voor plaatsen, aansluiten, onderhouden, repareren en in bedrijf stellen.

Na het werk controleert de installateur de installatie en meet hij de verbranding. Blijkt de installatie niet veilig, dan mag hij het toestel niet in bedrijf stellen; hij legt vast wat er ontbreekt en wie dat oplost.

De rookgasafvoer moet voldoen aan de installatievoorschriften van de ketelfabrikant en aan de norm voor de afvoer van verbrandingsgassen. De fabrikant schrijft voor welk materiaal en welk systeem bij zijn toestel horen en tot welke lengte en met hoeveel bochten de afvoer mag lopen; een afvoer die daarbuiten valt, is niet volgens voorschrift en de fabrieksgarantie geldt dan doorgaans niet.

De uitmonding van de afvoer op het dak of in de gevel moet op afstand blijven van ramen, ventilatieopeningen en de aanzuigopening van de eigen luchttoevoer. Bij een uitmonding in de gevel gelden ook afstanden tot de erfgrens en tot ramen van de buren.

Een rookmelder op elke verdieping is sinds 1 juli 2022 verplicht in alle woningen. Een koolmonoxidemelder is in bestaande woningen niet wettelijk verplicht, maar wordt door brandweer en onderzoeksraad dringend aangeraden in de ruimte met het toestel.

Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst van het Besluit bouwwerken leefomgeving of vraag het aan de gemeente.