Koolmonoxide in de woning

Koolmonoxide is kleurloos, reukloos en smaakloos, en dat is precies wat het gevaarlijk maakt. Je merkt het niet aan de lucht maar aan jezelf, en tegen de tijd dat je het aan jezelf merkt, ben je vaak al te suf om te handelen.

Dit artikel gaat over waar het vandaan komt, hoe je het herkent zonder melder, en waarom een melder alsnog het enige echte antwoord is. Er is één signaal dat je moet onthouden: klachten die verdwijnen zodra je het huis uit bent en terugkomen zodra je binnen bent. Dat is bij uitstek het patroon van koolmonoxide.

Koolmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding. Elk toestel dat gas, hout, olie, kolen of pellets verbrandt, heeft zuurstof nodig. Is er te weinig zuurstof, of kunnen de verbrandingsgassen niet goed weg, dan wordt de koolstof niet volledig omgezet en ontstaat koolmonoxide in plaats van kooldioxide.

De oorzaken zijn bijna altijd terug te voeren op drie dingen: een vervuild of slecht afgesteld toestel, een verstopte of lekkende rookgasafvoer, of te weinig luchttoevoer in de ruimte.

Dat laatste wordt onderschat. Een woning die is nageïsoleerd en kierdicht gemaakt, kan een open verbrandingstoestel de lucht ontnemen. Een krachtige afzuigkap kan onderdruk maken waardoor de rookgassen niet omhoog maar de kamer in worden getrokken. Beide zijn reële en veelvoorkomende oorzaken.

De bronnen op een rij: cv-ketels, ook moderne gesloten toestellen wanneer de rookgasafvoer niet deugt; geisers; gaskachels en gashaarden; open haarden, houtkachels en pelletkachels; en verplaatsbare bronnen die niet binnen horen, zoals een barbecue, een terrasverwarmer of een aggregaat.

In het lichaam bindt koolmonoxide zich aan de rode bloedcellen op de plek waar zuurstof hoort. Het wordt honderden keren makkelijker opgenomen dan zuurstof en laat veel langzamer weer los. Daarom stapelt het zich op bij langdurige, lage blootstelling.

Aan de mensen. Hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, vermoeidheid en concentratieverlies. Het lijkt op griep, maar zonder koorts. Let op deze drie aanwijzingen: meerdere huisgenoten hebben tegelijk klachten, ook het huisdier is sloom, en de klachten verdwijnen buitenshuis.

Aan het toestel. Een gasvlam hoort helder blauw te zijn. Een gele of oranje vlam wijst op onvolledige verbranding. Verder: roetplekken rond het toestel of de afvoer, een waakvlam die vaak uitgaat, een toestel dat anders klinkt dan normaal.

Aan de ruimte. Onverklaarbaar veel condens op de ramen in een ruimte met een verbrandingstoestel. Een muffe of benauwde lucht bij het aanzetten van het toestel.

Met een melder. Dit is de enige betrouwbare manier. Een koolmonoxidemelder meet wat je zintuigen niet kunnen. Let bij aanschaf op de Europese productnorm voor CO-melders, op een levensduur die op het apparaat staat — meestal zeven tot tien jaar — en op een testknop. Plaats hem op ongeveer anderhalf tot drie meter van het toestel, op ademhoogte of iets hoger, en niet direct boven het toestel, niet in een kast en niet in de vensterbank.

Let op: een rookmelder is geen koolmonoxidemelder. Ze meten iets heel anders en zijn niet uitwisselbaar.

Zelf doen. Een koolmonoxidemelder ophangen en maandelijks testen. De kleur van de gasvlam controleren. Roetplekken opmerken. Ventilatieroosters openhouden. Nagaan of de afzuigkap onderdruk kan maken in een ruimte met een open toestel. De leeftijd van je melder controleren — na zeven tot tien jaar is de sensor op, ook als het apparaat het lijkt te doen. Onderhoud laten uitvoeren en het bewijs bewaren.

Niet zelf doen. Alles aan het toestel zelf en aan de rookgasafvoer. Dat is voorbehouden aan gecertificeerde bedrijven.

Wat je bij alarm doet. Zet ramen en deuren open. Zet het toestel uit als dat zonder oponthoud kan. Ga naar buiten met iedereen in huis, inclusief huisdieren. Bel 112. Ga niet terug naar binnen om spullen te halen. Laat de installatie controleren voordat je hem weer gebruikt.

Wat je vooral niet moet doen. Een melder in de kast leggen omdat hij afgaat. Een barbecue, terrasverwarmer of aggregaat binnen of in een gesloten garage gebruiken. En een ventilatierooster dichtplakken in een ruimte met een verbrandingstoestel.

Sinds 1 juli 2020 geldt dat bij het plaatsen van een nieuw verbrandingstoestel een koolmonoxidemelder verplicht is. Voor bestaande situaties is het geen verplichting maar wel dringend advies.

Sinds 1 juli 2022 geldt in Nederland de rookmelderplicht voor alle woningen: op elke verdieping met een verblijfsruimte hoort een rookmelder. Dat is een aparte verplichting en vervangt de koolmonoxidemelder niet.

Sinds 1 april 2023 mogen alleen gecertificeerde bedrijven werken aan gasverbrandingsinstallaties. Dat geldt voor installatie, onderhoud en reparatie van cv-ketels, geisers en gashaarden, inclusief de rookgasafvoer. Vraag om het certificaat; een bedrijf zonder certificering mag dit werk niet doen.

Het Bbl stelt eisen aan de luchttoevoer bij verbrandingstoestellen en aan de afvoer van rookgassen.

Bij verhuur is de veiligheid van de verwarmingsinstallatie een verantwoordelijkheid van de verhuurder, inclusief periodiek onderhoud. In een VvE vallen collectieve installaties en gemeenschappelijke rookgaskanalen onder de vereniging.

Bij na-isolatie van een woning met een open toestel is de luchttoevoer een veiligheidskwestie. Laat dat meewegen voordat je kierdicht maakt.