De slimme meter en inzicht in je energieverbruik

Deze pagina is voor de bewoner die wil weten wat de slimme meter in de meterkast doet, wat hij meet en doorgeeft, hoe je er zelf inzicht uit haalt en hoe je met dat inzicht bespaart, voor de huurder en de woningeigenaar die een oude meter nog hebben of een nieuwe krijgen, en voor de VvE die het verbruik van gemeenschappelijke installaties in beeld wil. Ze legt uit hoe de meter werkt, wat er via de poort te lezen is, welke apparaten en apps dat doen, hoe je het verbruik leert lezen en wat de regels zijn over privacy, uitzetten en teruglevering.

Een slimme meter is een digitale elektriciteitsmeter met een communicatiemodule, en meestal een gasmeter die met de elektriciteitsmeter praat. Hij registreert het verbruik en de teruglevering in kilowattuur en het gasverbruik in kubieke meters, en stuurt de standen op vaste momenten via het mobiele netwerk of een vaste verbinding naar de netbeheerder, die ze doorgeeft aan de leverancier. Standaard stuurt de meter de standen enkele keren per jaar en, als je daarvoor toestemming geeft, dagelijks of per kwartier; met een dynamisch energiecontract worden de kwartier- of uurwaarden gebruikt om de prijs per uur te berekenen.

Het inzicht zit aan de voorkant: op de meter zit een poort, de P1-poort, die elke seconde tot tien seconden het actuele vermogen, de tellerstanden en de gasstand geeft. Een leesmodule of een energieverbruiksmanager die je erop steekt, stuurt die gegevens naar een app, een scherm in de gang of een eigen server, en laat je zien wat het huis nu verbruikt: hoeveel watt er loopt als alles uit staat, wat de wasmachine trekt, wat de warmtepomp doet bij vorst en hoeveel de zonnepanelen leveren. Die gegevens blijven van jou en gaan niet naar de netbeheerder.

Wat je daarmee vindt, is het sluipverbruik: het vermogen dat 's nachts blijft lopen als iedereen slaapt. In veel woningen is dat honderd tot driehonderd watt, van modems, decoders, laders, een tweede koelkast, een circulatiepomp die nooit stopt en een boiler die op stand vijf staat; honderd watt continu is bijna negenhonderd kilowattuur per jaar. Daarnaast laat de meter zien wat de grote verbruikers per beurt kosten en of de verwarming op momenten draait dat niemand er is.

De oude meter met een draaischijf en een gasmeter met telwerk meten hetzelfde, maar geven het niet door; wie zo'n meter heeft, leest zelf de standen af en geeft ze door, en mist het inzicht per uur. De netbeheerder vervangt oude meters bij een verbouwing, een storing of op aanvraag door een slimme meter, kosteloos; een slimme meter administratief uitzetten kan, en dan stuurt hij niets meer door en lees je zelf de standen.

Een digitale meter met een display en een groen of geel lampje dat knippert bij verbruik, en een aansluiting met de aanduiding P1 aan de voorkant: een slimme meter.

Een gasmeter met een display en een klein antennesymbool die met de elektriciteitsmeter is gekoppeld: een slimme gasmeter.

Een meter met een draaischijf en rollende cijfers: een oude meter die niet doorgeeft.

Een jaarrekening met geschatte standen terwijl er een slimme meter hangt: de meter staat administratief uit of er is een storing in de communicatie.

Een nachtverbruik van meer dan honderdvijftig watt op de leesmodule: sluipverbruik dat te vinden en te verminderen is.

Een terugleverstand die niet oploopt bij zonnepanelen: de meter of de omvormer registreert niet goed.

Zelf: een leesmodule op de P1-poort steken, een week het nachtverbruik volgen, met een slimme stekker de apparaten een voor een meten, de boiler lager zetten, de circulatiepomp op een tijdklok, de tweede koelkast weg en de decoder en modem op een schakelbare stekkerdoos.

Zelf: de standen maandelijks noteren en vergelijken met vorig jaar, en de app van de leverancier gebruiken voor het dagverbruik.

Niet zelf: de meter openen, verplaatsen, de verzegeling verbreken of iets aansluiten op andere klemmen dan de P1-poort; dat is werk van de netbeheerder en het verbreken van de verzegeling is strafbaar. Een eigen groep of een aanpassing van de meterkast is werk voor de installateur.

De netbeheerder biedt bij vervanging of op aanvraag een slimme meter aan; een bewoner mag de meter weigeren en dan blijft een gewone meter hangen of wordt de slimme meter administratief uitgezet, zodat hij geen gegevens doorstuurt. De meter is eigendom van de netbeheerder, en de bewoner mag hem niet openen of verplaatsen; de P1-poort mag de bewoner wel gebruiken met eigen apparatuur.

De uitlezing van de meter valt onder de privacywet: standaard leest de netbeheerder de standen enkele keren per jaar, voor dagelijkse of kwartierwaarden is toestemming van de bewoner nodig, en de leverancier gebruikt de gegevens voor de rekening. Met een dynamisch contract zijn kwartier- of uurwaarden noodzakelijk en geef je die toestemming bij het afsluiten. De bewoner kan de toestemming intrekken.

Voor teruglevering met zonnepanelen is een meter nodig die de teruglevering apart registreert; de slimme meter doet dat en de netbeheerder vervangt een oude meter gratis bij het aanmelden van zonnepanelen. De salderingsregeling en de vergoeding voor teruglevering zijn afhankelijk van het contract en van de regels die voor het lopende jaar gelden; controleer die bij de leverancier. In een appartementengebouw heeft elke woning een eigen meter en de vereniging een meter voor de gemeenschappelijke installaties; de vereniging mag de P1-poort van die meter gebruiken. Regels veranderen; controleer bij twijfel de actuele tekst.