Opstelplaats voor aanrecht, kooktoestel en ketel

In een oplevering of een technische omschrijving staat soms «opstelplaats aanrecht» zonder dat er een aanrecht komt. Dat is geen vreemde formulering maar de letterlijke term uit de regelgeving: de wet eist een pláats met maten, en wat je er neerzet is aan jou.

Dit artikel geeft die maten voor nieuwbouw en voor bestaande bouw, en legt uit wanneer de opstelplaats voor een ketel en een boiler vervalt. Onze pagina over keukenmaten en werkhoogte gaat over ergonomie — wat werkt voor wie er kookt. Dit gaat over de eis.

Vier opstelplaatsen. Een woonfunctie heeft opstelplaatsen voor een aanrecht, een kooktoestel, een verwarmingstoestel en een warmwatertoestel.

Aanrecht en kooktoestel liggen in een verblijfsgebied. Een woonfunctie heeft in ten minste één verblijfsgebied een opstelplaats voor een aanrecht en een opstelplaats voor een kooktoestel. Dat is een plaatsingseis: niet in een berging, niet in een technische ruimte, niet in een gang.

De maten bij nieuwbouw. De opstelplaats voor een aanrecht heeft een vloeroppervlakte van ten minste 1,5 bij 0,6 meter. Die voor een kooktoestel ten minste 0,6 bij 0,6 meter. Dat is samen iets meer dan twee meter aanrechtlengte, en het verklaart waarom een keukenblok van anderhalve meter met een losse kookplaat ernaast precies de ondergrens is.

De maten bij bestaande bouw. Daar is het aanzienlijk kleiner: een opstelplaats voor een aanrecht van ten minste 0,7 bij 0,4 meter en voor een kooktoestel ten minste 0,4 bij 0,4 meter, in een besloten ruimte. Dat is een pantry en geen keuken, en het is de reden dat een piepkleine kookhoek in een bestaande studio rechtmatig kan zijn.

Verwarming en warm water: afgestemd op het toestel. Voor die twee staat geen maat in de wet, maar de eis dat de afmetingen zijn afgestemd op het te plaatsen toestel. Dat is een open norm, en dat is ook logisch: een cv-ketel, een warmtepomp en een boiler vragen elk iets anders, en een warmtepomp vraagt bovendien ruimte voor lucht en geluid.

En de uitzondering die steeds belangrijker wordt. De opstelplaats voor een verwarmingstoestel is niet nodig als de woning wordt aangesloten op een publieke voorziening voor verwarming; die voor een warmwatertoestel niet als er een publieke voorziening voor warm water is. Bij een warmtenet vervallen ze dus — en dat is precies de situatie waarin bewoners later met een eigen installatie willen uitwijken en merken dat er geen ruimte voor is gereserveerd.

Meet de aanrechtplaats, niet het keukenblok. De eis gaat over de beschikbare vloeroppervlakte, inclusief de ruimte waar het blok kan staan. Een nis van 1,4 meter is te smal voor de nieuwbouweis.

Ligt de kookplaats in een verblijfsgebied? Een kookhoek in een gang of in een bijkeuken die geen verblijfsgebied is, voldoet niet aan de plaatsingseis bij nieuwbouw.

Zoek de ruimte voor de techniek. Is er een technische ruimte, een kast of een zolderopstelling met de maat en de aansluitingen voor een ketel of een boiler? Bij een woning op stadswarmte is die vaak afwezig, en dat is rechtmatig — maar het bepaalt wel wat je later kunt.

Welk niveau geldt? Het verschil tussen 1,5 bij 0,6 en 0,7 bij 0,4 meter is bijna een factor drie. De eerste vraag bij elke beoordeling is dus of het om nieuwbouw, bestaande bouw of een verbouwing gaat.

Zelf kun je meten en lezen. Meet de beschikbare plaats voor aanrecht en kooktoestel, kijk of die in een verblijfsgebied ligt, en zoek in de technische omschrijving op welk toestel is aangenomen voor verwarming en warm water. Daarmee weet je of een woning aan de eis voldoet en wat je later kunt.

Wat je niet zelf doet, is de installatiekant. Een kookplaats vraagt een eigen groep, een gastoestel een rookgasafvoer en toevoer van verbrandingslucht, en een warmtepomp of boiler ruimte, geluidsmaatregelen en soms een condensafvoer. Dat is werk waarvoor eisen gelden die buiten dit artikel vallen, en deels voorbehouden werk.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving eist voor een woonfunctie opstelplaatsen voor een aanrecht, een kooktoestel, een verwarmingstoestel en een warmwatertoestel. Aanrecht en kooktoestel liggen in ten minste één verblijfsgebied en meten bij nieuwbouw ten minste 1,5 bij 0,6 meter respectievelijk 0,6 bij 0,6 meter. Bij bestaande bouw gelden ten minste 0,7 bij 0,4 meter en 0,4 bij 0,4 meter, in een besloten ruimte. De opstelplaatsen voor verwarming en warm water hebben afmetingen afgestemd op het te plaatsen toestel en zijn niet vereist bij aansluiting op een publieke voorziening voor verwarming of warm water.

Bij een verbouwing gelden de nieuwbouwregels op het rechtens verkregen niveau, met bestaande bouw als ondergrens en nieuwbouw als plafond, en alleen voor het deel dat je vernieuwt, verandert of vergroot.

Om deze eisen heen staan regels die een keuken of technische ruimte net zo bepalen: de rookgasafvoer en de toevoer van verbrandingslucht bij een toestel met verbranding, de luchtverversing van de ruimte, de elektrische installatie met een eigen groep voor een kookplaats, en de drinkwater- en afvoerinstallatie. Die hebben elk hun eigen norm en komen in onze pagina's daarover terug.