Douche-WTW: warmte terugwinnen uit douchewater

Douchen is in een goed geisoleerde woning de grootste warmtevrager na de verwarming, en in een nieuwbouwwoning vaak de grootste. Al die warmte gaat het riool in. Een douche-WTW haalt er een deel van terug. Deze pagina legt uit hoe het toestel werkt, welke vormen er zijn, wat het oplevert en wanneer het de moeite is. Hij is voor de zelfbouwer en de woningeigenaar die een badkamer bouwt of verbouwt, en voor wie het toestel in een offerte of een energieberekening tegenkomt en wil weten wat het doet.

Douchewater verlaat de douche op 35 tot 38 graden. Het koude water dat de douche binnenkomt, is 10 tot 15 graden. Een douche-WTW laat die twee stromen langs elkaar lopen, gescheiden door een wand van koper of roestvast staal, zodat het afvalwater het koude water voorverwarmt tot 20 tot 25 graden. Het warmwatertoestel hoeft dan minder bij te verwarmen, of de mengkraan gebruikt minder warm water om op dezelfde temperatuur te komen.

De verticale buis is de oudste en meest efficiente vorm. Het afvalwater valt door een verticale afvoerbuis van een tot twee meter en hecht zich door de valbeweging als een dunne film aan de binnenwand; om die buis zit een spiraal of een mantel waar het koude water tegen de stroom in omhoog loopt. Omdat de film dun is en het contactoppervlak groot, wint deze vorm 50 tot 60 procent terug. Hij vraagt een verticaal stuk afvoer onder de douche: een badkamer op een verdieping met een leidingschacht of een ruimte eronder waar de buis mag hangen.

De douchegoot met wisselaar legt het afvalwater in een goot of een bak onder de doucheplaat, met de koudwaterleiding in of onder de goot. Het contactoppervlak is kleiner en het water stroomt trager, waardoor het rendement lager ligt: 30 tot 45 procent. De goot past in een badkamer op de begane grond en bij een verbouwing waar geen verticale buis mogelijk is. De douchebak met wisselaar werkt hetzelfde en is een compleet product: bak, wisselaar en afvoer in een.

Het voorverwarmde water kan drie kanten op. Naar de koude zijde van de douchemengkraan alleen: eenvoudig, en de winst zit dan in minder warm water uit het toestel. Naar het warmwatertoestel alleen: het toestel krijgt warmer water binnen en verwarmt minder bij. Of naar beide: dat geeft het hoogste rendement en vraagt een extra leiding. Bij een doorstroomtoestel en een warmtepompboiler kiest de installateur op grond van het toestel; een combiketel wil niet altijd voorverwarmd water aan de ingang.

De besparing hangt af van hoe vaak en hoe lang er wordt gedoucht. Een huishouden van drie personen dat samen twintig minuten per dag doucht met een gewone douchekop, gebruikt voor het douchen 200 tot 300 kubieke meter gas per jaar of het equivalent daarvan. Een douche-WTW haalt daar 40 tot 60 procent uit, en dat komt neer op 100 tot 200 kubieke meter gas, of 700 tot 1.500 kilowattuur bij een elektrisch toestel. Met een spaardouchekop is de winst kleiner omdat er minder water door gaat.

De drinkwaterveiligheid is geregeld door een dubbelwandige scheiding tussen afvalwater en drinkwater, zodat een lek nooit afvalwater in het drinkwater brengt; toestellen met een keurmerk voor drinkwatertoepassingen voldoen daaraan. Het voorverwarmde water staat kort in de wisselaar en stroomt bij elke douche door, waardoor legionella geen kans krijgt zolang de installatie volgens de regels voor drinkwaterinstallaties is aangelegd.

Herken een verticale douche-WTW aan een dikke, vaak koperen of geisoleerde afvoerbuis van een tot twee meter onder de douche, met twee dunne waterleidingen erop, in een schacht of onder de vloer.

Herken een goot-WTW aan een bredere douchegoot met een extra aansluiting dan gewoonlijk, en aan twee waterleidingen die naar de goot lopen.

Herken de werking aan de mengkraan: staat hij na installatie kouder ingesteld voor dezelfde temperatuur, dan werkt de wisselaar.

Herken een toestel dat vervuild is aan een dalende opbrengst en aan een afvoer die traag loopt; haren en zeepresten hopen zich op in de wisselaar.

Zelf doen: berekenen of het loont: doucheminuten per dag, aantal personen, het type warmwatertoestel en of de badkamer toch open gaat.

Zelf doen: de wisselaar reinigen volgens de handleiding, een of twee keer per jaar, met een borstel door de afvoer of door de schoonmaakopening.

Zelf doen bij handigheid: een douchegoot met wisselaar plaatsen in een nieuwe douchevloer, als je ook de rest van de badkamer zelf doet en de waterleidingen laat afpersen.

Niet zelf doen: de aansluiting op het warmwatertoestel en op de drinkwaterinstallatie zonder kennis van de regels voor drinkwaterinstallaties; een fout hierin raakt de drinkwaterkwaliteit.

Niet zelf doen: een verticale wisselaar in een leidingschacht van een appartementengebouw.

Een douche-WTW is onderdeel van de drinkwaterinstallatie en moet voldoen aan de regels voor drinkwaterinstallaties in woningen: een dubbelwandige scheiding tussen afvalwater en drinkwater en een toestel met een keurmerk voor drinkwatertoepassing.

Bij nieuwbouw telt een douche-WTW mee in de energieprestatieberekening van de woning; het toestel verlaagt de berekende energiebehoefte voor warm tapwater. Een toestel met een kwaliteitsverklaring levert daarbij het hoogste rendement in de berekening.

De afvoer van de douche moet ook met een wisselaar voldoen aan de eisen voor riolering in de woning: een goede afvoercapaciteit, een stankafsluiter en de mogelijkheid om te reinigen.

Voor het plaatsen in een bestaande woning is geen vergunning nodig; in een appartement vraagt werk aan de gemeenschappelijke standleiding toestemming van de VvE.