Warm water in huis: doorstroom, boiler en warmtepomp

Warm water is in een goed geïsoleerde woning inmiddels een groter deel van het energieverbruik dan de verwarming. Toch krijgt het weinig aandacht, terwijl de keuzes eromheen het comfort direct bepalen: hoe lang je op warm water wacht, of je kunt douchen terwijl er wordt afgewassen, en hoeveel er verloren gaat in de leiding.

Dit artikel gaat over de manieren waarop warm water wordt gemaakt, over de leidingverliezen, en over legionella.

Bij een doorstroomtoestel, zoals de combiketel, wordt het water verwarmd op het moment dat je de kraan opent. Het vermogen bepaalt hoeveel liter per minuut je krijgt en bij welke temperatuurstijging; dat heet het tapvermogen en het wordt vaak in een comfortklasse uitgedrukt.

Bij een voorraadtoestel, een boiler, staat er een hoeveelheid water op temperatuur klaar. Dat geeft een hoog debiet zolang de voorraad strekt, en daarna moet er worden opgewarmd. Een boiler heeft standverlies: warmte die door de mantel verdwijnt, dag en nacht.

Bij een warmtepompboiler wordt het water verwarmd met een kleine warmtepomp die warmte uit de omgevingslucht haalt. Dat is efficiënt, maar het opwarmen duurt langer en het toestel koelt de ruimte waarin het staat.

Bij stadswarmte komt het warme water uit een afleverset die de warmte van het net overdraagt aan het tapwater.

Het tweede deel van het verhaal is de leiding. Al het water dat in de leiding tussen het toestel en de kraan staat, is koud geworden en moet worden weggelopen voordat er warm water komt. Bij een lange, onverisoleerde leiding gaat daar per tapmoment liters warm water in verloren.

Meet hoe lang het duurt voordat er warm water bij de verste kraan komt, en hoeveel liter je daarvoor laat weglopen. Vang het op in een emmer; dat getal verrast de meeste mensen.

Meet de temperatuur van het warme water aan de kraan na doorstromen. Bij een boiler zou die dicht bij de insteltemperatuur moeten liggen.

Kijk of het koude water aan de kraan werkelijk koud wordt. Blijft het lauw, dan loopt de koudwaterleiding te dicht langs een warme leiding en warmt hij op; dat is comfortverlies en een legionellarisico.

Kijk of de leidingen zijn geïsoleerd, zeker in onverwarmde ruimten en waar warm en koud naast elkaar lopen.

Kijk bij een boiler naar de insteltemperatuur en naar de handleiding: veel toestellen schrijven periodiek een hogere temperatuur voor om legionella te beheersen.

Kijk naar de tappunten die zelden worden gebruikt: een logeerbadkamer, een zolderdouche, een buitenkraan met slang. Daar staat water stil.

Zelf doen: meten hoeveel liter er wegloopt voordat er warm water komt.

Zelf doen: de leidingen isoleren in de kruipruimte, op zolder en in de meterkast.

Zelf doen: de boilertemperatuur controleren en instellen volgens de handleiding.

Zelf doen: zelden gebruikte tappunten wekelijks doorspoelen.

Zelf doen: een waterbesparende douchekop plaatsen; dat scheelt direct in het warmwaterverbruik.

Niet zelf doen: een boiler of een doorstroomtoestel plaatsen of aansluiten.

Niet zelf doen: aanpassingen aan de drinkwaterinstallatie waarbij terugstroombeveiliging nodig is.

Wat je nooit moet doen: de boilertemperatuur verlagen onder wat de fabrikant voorschrijft om energie te besparen. Kies dan liever een kleiner toestel.

De drinkwaterinstallatie in een woning moet voldoen aan de technische eisen die in NEN 1006 zijn vastgelegd. Het waterbedrijf mag de installatie controleren.

Terugstroombeveiliging is verplicht op plaatsen waar verontreiniging van het drinkwaternet mogelijk is, bijvoorbeeld bij het vullen van een cv-installatie of bij een regenwatersysteem.

Voor woningen geldt geen verplichte legionellabeheersing. Die verplichting geldt voor prioritaire instellingen zoals zorginstellingen, hotels en campings, op grond van het Drinkwaterbesluit. In een woning is het risico klein maar niet nul, en het groeit bij stilstand en bij lage boilertemperaturen.

Werkzaamheden aan een gasverbrandingstoestel voor warm water mogen alleen door een gecertificeerd bedrijf worden uitgevoerd.

Bij een appartement met een collectieve warmwatervoorziening kunnen wel beheerseisen gelden; vraag dat na bij het waterbedrijf of de beheerder.

Loden leidingen in drinkwater zijn schadelijk en gelden bij verhuur als een gebrek.