Hoe kies ik het energieconcept voor mijn nieuwbouwwoning?

Waarom dat zo is

Nieuwbouwwoningen worden in Nederland sinds 2021 getoetst op drie eisen aan de energieprestatie. De eerste begrenst de energiebehoefte van het gebouw zelf, in kilowattuur per vierkante meter per jaar: hoeveel warmte en koeling het huis vraagt door zijn vorm, oriëntatie, isolatie, glas en luchtdichtheid, los van de installatie. De tweede begrenst het primaire fossiele energiegebruik, dus wat er na aftrek van eigen opwekking netto aan energie wordt gebruikt voor verwarming, warm water, ventilatie en koeling. De derde eist een minimumaandeel hernieuwbare energie. Daarnaast is er een eis aan het risico op oververhitting in de zomer, uitgedrukt in een indicator voor de temperatuuroverschrijding in juli, die je haalt met zonwering, oriëntatie en massa, of anders met actieve koeling. En er gelden minimale isolatiewaarden voor gevel, dak en vloer en een maximale warmtedoorgang voor ramen en deuren.

Die eisen dwingen tot een volgorde. De eerste eis, aan het gebouw zelf, is niet met een installatie te halen; alleen met vorm, oriëntatie en schil. Een compact huis met de leefruimten op het zuiden, veel glas op het zuiden met zonwering en weinig op het noorden, een schil die ruim boven de minimale isolatiewaarden zit, en een luchtdichtheid die met een blowerdoortest wordt gecontroleerd, haalt die eis met marge. Elke euro die hier zit, verkleint de installatie voor de rest van het leven van het huis; elke euro die je hier bespaart, betaal je terug in een grotere warmtepomp en meer panelen.

Dan de ventilatie. Een luchtdicht huis moet mechanisch ventileren, en de keuze is tussen natuurlijke toevoer met mechanische afvoer, of balansventilatie met warmteterugwinning, die de warmte uit de afgevoerde lucht overdraagt op de verse lucht. Balansventilatie kost meer, vraagt kanalen en onderhoud, en bespaart bij een goed geïsoleerd huis een aanzienlijk deel van de resterende warmtevraag; bij een nieuwbouwwoning is het de gangbare keuze, mits het systeem wordt ingeregeld en de filters worden vervangen.

Pas daarna de opwekking. Zonder aardgas is een warmtepomp bijna altijd de bron: een lucht-waterwarmtepomp met een buitenunit, of een bodemwarmtepomp met een bron in de grond. De bodemvariant is duurder in aanleg, stiller, efficiënter en kan in de zomer passief koelen; de luchtvariant is goedkoper en vraagt een plek voor de buitenunit die aan de geluidseisen voor de buren voldoet. Beide werken op lage temperatuur, en dat betekent vloerverwarming of grote radiatoren en een goed geïsoleerd huis; de warmtepomp is zo klein als het huis toelaat. Warm tapwater komt uit een boiler bij de warmtepomp of uit een aparte warmtepompboiler, met de badkamer dicht bij de techniekruimte om leidingverliezen en wachttijd te beperken.

En als laatste de zonnestroom. Panelen leveren de hernieuwbare energie voor de derde eis en drukken het netto gebruik voor de tweede; hoeveel er nodig is, volgt uit de vier lagen ervoor. Een huis dat de eerste vier goed heeft gedaan, haalt de eisen met een bescheiden aantal panelen en heeft geen accu nodig; een huis dat het daar liet liggen, heeft een dak vol panelen nodig en haalt het soms alsnog niet.

De rekensom die je vraagt, is er een over twintig jaar: investering per variant, jaarlijkse energiekosten, onderhoud, en het comfort in de zomer en de winter. Een adviseur maakt die berekening op basis van het ontwerp, en de uitkomst hangt meer af van de schil dan van het merk van de warmtepomp.

Wat je nu kunt doen

Vraag de architect om drie schilvarianten te tekenen en te berekenen: de wettelijke ondergrens, een ruime schil, en een schil op het niveau van een passiefhuis, met per variant de energiebehoefte en de benodigde warmtepomp. Dat laat zien waar het geld het meeste doet.

Bespreek de oriëntatie en het glas voordat de plattegrond vaststaat: leefruimten op het zuiden met zonwering, bergingen en badkamer op het noorden, en niet meer glas op het westen dan de zomereis toelaat.

Kies de ventilatie mee met het ontwerp, zodat kanalen en de techniekruimte een plek krijgen; balansventilatie die later wordt ingepast, eindigt in verlaagde plafonds en lange kanalen.

Laat de adviseur lucht-water en bodem naast elkaar zetten op investering, jaarlijkse kosten, geluid en zomercomfort, en beslis op de rekensom over twintig jaar. Reken voor het adviestraject op € 1.500 tot € 4.000.

Zet de badkamer en de keuken dicht bij de techniekruimte, en leg vast dat het leidingnet voor warm water kort en geïsoleerd is.

Laat de luchtdichtheid bij oplevering meten met een blowerdoortest en neem die eis in het contract op; het is de laag die het vaakst tegenvalt en het minst wordt gecontroleerd.

Vraag pas naar het aantal zonnepanelen als de vier lagen ervoor vaststaan, en houd dakvlak vrij voor uitbreiding.