Waarom warm water lang op zich laat wachten

Je draait de warme kraan open en er komt koud water. Bij de keukenkraan tien seconden, bij de douche misschien twintig, en bij de badkamer op zolder soms bijna een minuut.

Dat is geen storing. Het is het koude water dat sinds de vorige keer in de leiding is blijven staan en dat er eerst uit moet voordat het warme water uit het toestel arriveert.

Deze pagina gaat over waar die wachttijd vandaan komt, hoeveel water het kost en welke ingrepen er werkelijk iets aan doen. Over de keuze van het toestel zelf gaat een aparte pagina.

De wachttijd is de tijd die nodig is om de inhoud van de leiding weg te tappen, plus de tijd die het toestel nodig heeft om op temperatuur te komen. Bij een doorstroomtoestel is dat tweede deel enkele seconden; bij een boiler is het nul, want daar staat al warm water klaar. Het eerste deel doet het werk.

De inhoud van een leiding groeit met het kwadraat van de diameter. Een leiding van 15 millimeter bevat ruwweg twee keer zoveel water per meter als een leiding van 10 millimeter. Dat is de reden dat installateurs bij lange takken naar een badkamer bewust dun leggen: niet om te bezuinigen op koper, maar om de wachttijd te halveren.

Lengte is de tweede factor en de gevoeligste. Een cv-ketel in de meterkast beneden en een douche op de tweede verdieping geven een leidinglengte van tien tot vijftien meter. Diezelfde ketel op zolder naast de badkamer geeft er drie.

Isolatie doet iets anders dan mensen verwachten. Het isoleren van warmwaterleidingen verkort de wachttijd niet; het water in de leiding is toch al afgekoeld als je er een uur niet hebt getapt. Wat isolatie wel doet is de afkoeling tijdens het tappen beperken en de wachttijd verkorten als je kort na elkaar twee keer tapt.

En dan is er nog de mengkraan. Een thermostaatkraan die op stand blijft staan, doet er zelf ook een paar seconden over om open te sturen; een eenhendelmengkraan die halverwege blijft hangen mengt koud bij en verlengt de wachttijd, en dat is de goedkoopste oorzaak om uit te sluiten.

Meet het. Zet een emmer onder de kraan, draai vol warm open en stop zodra het water warm is. Noteer de tijd en meet de hoeveelheid. Dat getal is de leidinginhoud en het is de hele diagnose.

Vergelijk vervolgens de tappunten. Is de keukenkraan snel en de douche traag, dan zit het in de lengte naar de badkamer. Zijn alle punten traag, ook het dichtstbijzijnde, dan kijk je naar het toestel of naar een te dikke hoofdleiding.

Kijk waar het toestel hangt ten opzichte van de badkamer. In veel naoorlogse woningen hangt de ketel in de keuken of de meterkast en ligt de badkamer aan het andere eind; dat is de klassieke situatie.

Let op een aanwijzing die vaak wordt gemist: als het water eerst warm wordt, dan even koud, en dan weer warm, dan zit er een lus of een dode tak in de leiding, of staat er een tweede tappunt open.

Zelf kun je: de wachttijd per tappunt meten en het weggetapte water opvangen en meten. Dat kost tien minuten en het levert het getal op waarmee elk gesprek met een installateur begint. Je kunt ook nagaan waar het toestel hangt en de leidingroute schatten.

Verder kun je zelf uitsluiten dat de mengkraan de oorzaak is, door vol open te draaien in plaats van op de gebruikelijke stand.

Wat je beter niet zelf doet: leidingen verleggen, en de temperatuur van een boiler verlagen om energie te besparen.

Laat over aan een installateur: het bepalen van de juiste diameter per tak, het plaatsen van een keukenboiler op de bestaande waterleiding, en elke wijziging aan een collectieve installatie.

Voor nieuwbouw geldt een eis aan de wachttijd bij een warmwatertappunt. Die eis is er omdat lange wachttijden zowel water als comfort kosten, en zij dwingt in de praktijk tot korte of dunne leidingen naar de verre tappunten.

Voor de warmwatervoorziening geldt daarnaast een temperatuureis in verband met legionella. Bij een boiler betekent dat een minimumtemperatuur in het vat; een boiler lager instellen om energie te besparen is daarom geen vrije keuze.

Dode takken in een leidingnet, bijvoorbeeld een afgedopte leiding naar een verwijderd tappunt, zijn ongewenst omdat er water in stilstaat. Bij een verbouwing hoort zo'n tak te worden weggenomen tot aan de aftakking.

Bij collectieve warmwaterbereiding in een complex gelden zwaardere eisen aan beheer en aan periodieke controle, en ligt de installatie tot aan de woningafsluiter bij de vereniging.