NEN, Eurocode en andere normen: wanneer gelden ze

In offertes, rapporten en discussies wordt naar normen verwezen: NEN 1010, NEN 1006, de Eurocodes, NEN 2767. Die verwijzingen wekken de indruk van wettelijke verplichting, en dat is maar deels zo.

Dit artikel legt uit wat een norm is, wanneer hij verplicht is en wanneer niet, en hoe je omgaat met een verwijzing naar een norm in een offerte of een rapport.

Een norm is een afspraak over hoe iets wordt gedaan of gemeten, opgesteld door belanghebbenden in een normcommissie. Normen zijn in beginsel vrijwillig.

Een norm wordt verplicht wanneer wetgeving ernaar verwijst. Het Besluit bouwwerken leefomgeving verwijst naar een reeks normen; die worden daarmee onderdeel van de regelgeving, in de versie waarnaar wordt verwezen.

Dat laatste is belangrijk: de wet verwijst naar een specifieke versie met een jaartal. Een nieuwere versie van dezelfde norm is dan niet automatisch de geldende.

Normen die niet in wetgeving zijn aangewezen, gelden alleen wanneer partijen ze afspreken. NEN 1010 voor elektrische installaties in woningen is daarvan het bekendste voorbeeld: hij is niet integraal wettelijk verplicht, en hij geldt in de praktijk als de stand der techniek waarnaar iedereen zich richt.

Daarnaast bestaat het begrip gelijkwaardigheid: je mag afwijken van een aangewezen norm wanneer je aantoont dat je oplossing minstens gelijkwaardig is aan het doel dat de regelgeving stelt. Dat aantonen ligt bij de aanvrager.

Normen zijn auteursrechtelijk beschermd en niet vrij beschikbaar; sommige in wetgeving aangewezen normen zijn wel kosteloos in te zien.

Kijk of de norm in wetgeving is aangewezen. In het Besluit bouwwerken leefomgeving staat een lijst met aangewezen normen en de versie.

Kijk naar het jaartal achter de norm. Een verwijzing zonder jaartal in een offerte is onvolledig, want de versies verschillen.

Kijk of de norm gaat over eisen of over meetmethoden. Sommige normen bepalen wat er moet worden bereikt, andere hoe je het meet; die laatste zijn bij een geschil vaak doorslaggevend.

Kijk in een rapport of de gebruikte norm wordt genoemd bij de conclusies. Een conclusie zonder methode is niet toetsbaar.

Kijk of er in een overeenkomst naar normen wordt verwezen. Dan zijn ze contractueel geldend, ook als ze wettelijk niet verplicht zijn.

Vraag bij twijfel welke versie is toegepast en waarom.

Zelf doen: vragen naar de norm en de versie bij elke offerte en elk rapport.

Zelf doen: opzoeken of de norm in wetgeving is aangewezen.

Zelf doen: de aangewezen normen inzien waar dat kosteloos kan.

Zelf doen: normen contractueel laten vastleggen in een opdracht.

Zelf doen: vragen naar de meetmethode bij elke conclusie in een rapport.

Niet zelf doen: een gelijkwaardigheidsonderbouwing opstellen.

Niet zelf doen: een norm interpreteren op een punt waar de uitleg discussie oplevert.

Wat je nooit moet doen: aannemen dat een verwijzing naar een norm betekent dat er aan is voldaan. De verwijzing is een intentie; de meting is het bewijs.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving bevat functionele eisen en verwijst voor de uitwerking naar aangewezen normen met een versieaanduiding.

Afwijken van een aangewezen norm mag met een beroep op gelijkwaardigheid, mits wordt aangetoond dat het doel van de eis wordt bereikt. De onderbouwing ligt bij degene die afwijkt.

Voor bouwproducten geldt de bouwproductenverordening met geharmoniseerde normen; die bepalen hoe de prestatie wordt uitgedrukt en niet welk niveau vereist is.

Normen die niet zijn aangewezen, hebben geen wettelijke status. Zij gelden als stand der techniek en zij worden in geschillen wel gebruikt als maatstaf voor goed vakmanschap.

In een aannemingsovereenkomst kunnen normen contractueel worden aangewezen; dan gelden ze tussen partijen.

Bij een geschil wordt naar de meetmethode gekeken. Twee metingen volgens verschillende methoden geven verschillende uitkomsten, en dat is vaak de kern van de discussie.