Veilig op het dak komen

Over de vraag hoe iemand veilig op het dak van een complex komt en er veilig kan werken. Een onderwerp dat pas opvalt als een aannemer weigert of als er een offerte binnenkomt met een post die niemand verwachtte.

Op een plat dak is de rand het gevaar. Valgevaar op platte daken is een van de meest onderschatte risico's in gebouwbeheer, juist omdat een plat dak er veilig uitziet.

En het dak wordt vaker betreden dan besturen denken. De dakdekker, de antennemonteur, de installateur van de panelen, degene die de afvoeren doorspuit, de ventilatiemonteur en de glazenwasser die er zijn ankerpunt heeft.

De VvE is opdrachtgever en heeft daarmee een eigen rol. Je kunt de uitvoering uitbesteden, maar niet de vraag of het veilig kan. Ontbreken de voorzieningen, dan is dat de reden dat een aanbieder duurder is of niet komt.

Werken op hoogte kent een vaste voorkeursvolgorde. Eerst voorzieningen die het gevaar wegnemen of afschermen — een permanente dakrandbeveiliging, een borstwering die hoog genoeg is. Daarna pas persoonlijke beschermingsmiddelen: een harnas aan een ankerpunt of een lijnsysteem.

Die volgorde is geen formaliteit. Een collectieve voorziening werkt voor iedereen die op het dak komt, ook voor de monteur die zijn harnas is vergeten. Een ankerpunt werkt alleen voor wie het gebruikt, en het vraagt training, keuring en een reddingsplan voor het geval iemand blijft hangen.

De toegang is het tweede deel. Een vaste trap met een deur is veiliger dan een luik met een losse ladder, en het bepaalt ook wie er zomaar op kan. In veel complexen is het dakluik niet afgesloten, waardoor het dak feitelijk vrij toegankelijk is voor bewoners.

Ankerpunten vragen periodieke keuring. Een punt zonder geldige keuring is juridisch en praktisch waardeloos: het is niet aantoonbaar veilig en de gebruiker mag erop vertrouwen dat het dat wel is.

En er is de registratie. Wie op het dak is geweest, wanneer en waarvoor. Dat is beheer, en de basis voor het gesprek over doorvoeren en over de dakgarantie.

Kijk hoe je op het dak komt. Vaste trap, kooiladder, luik met losse ladder? En zit er een deur of luik op slot?

Kijk naar de dakrand. Is er een borstwering, en zo ja hoe hoog? Een lage dakrand of een rand met een grindlijst geeft schijnveiligheid.

Zoek de ankerpunten en vraag om het keuringsdocument. Zijn ze er wel maar zonder geldige keuring, dan is dat de bevinding.

Vraag of er een reddingsplan is bij gebruik van harnassen. Iemand die in een harnas hangt, moet binnen korte tijd worden bevrijd; zonder plan is er alleen 112.

Vraag wie er sleutels heeft van het dakluik of de dakdeur.

Kijk of er een looproute is naar de plekken waar gewerkt moet worden: bij de afvoeren, bij de installaties, bij de antennes.

Zelf. Inventariseren hoe de toegang is geregeld, of het luik of de deur op slot zit en wie er sleutels heeft. Ankerpunten opzoeken en het keuringsdocument opvragen.

Zelf, als bestuur. De keuring in de begroting zetten en de maatregelen koppelen aan het moment van dakvervanging.

Niet zelf. Het dak op om te inspecteren. En niet: ankerpunten plaatsen of beoordelen, of een aanbieder zoeken die het wél zonder voorziening wil doen. Dat verplaatst het risico en neemt het niet weg.

Bij nieuwbouw geldt dat gebouwgebonden veiligheidsvoorzieningen aanwezig moeten zijn wanneer die nodig zijn voor veilig onderhoud van het gebouw. Onderhoud omvat daarbij nadrukkelijk werk aan gevel en dak.

De arbeidsomstandighedenregelgeving geldt voor degene die het werk uitvoert, met de voorkeursvolgorde: eerst collectieve voorzieningen die het gevaar wegnemen of afschermen, dan pas persoonlijke beschermingsmiddelen.

De opdrachtgever heeft een eigen verantwoordelijkheid. Een VvE die opdracht geeft tot werk dat niet veilig kan worden uitgevoerd, kan daarop worden aangesproken. Vraag om een projectinventarisatie en leg de uitkomst vast.

Bij bestaande bouw bestaat geen algemene plicht om alsnog voorzieningen aan te brengen. Wel geldt dat het werk veilig moet kunnen; in de praktijk dwingt dat dezelfde keuze af zodra een aanbieder de opdracht niet zonder voorziening aanneemt.

Voorzieningen voor werken op hoogte vragen periodieke keuring. Zet die keuring in het overzicht van terugkerende controles en in de begroting; het is precies het type post dat tussen twee bestuurswisselingen verdwijnt.