Vluchtroutes en noodverlichting in een wooncomplex

Over de weg naar buiten als er iets misgaat, en over de verlichting die die weg zichtbaar houdt als de stroom uitvalt. In een gestapeld complex is dat geen bijzaak: de meeste slachtoffers bij een woningbrand vallen niet door vuur maar door rook in een trappenhuis.

Twee dingen bepalen dit onderwerp. De route moet vrij zijn — altijd, niet meestal. En de voorzieningen die de route ondersteunen moeten werken op het moment dat het nodig is, en dat is precies het moment waarop je het niet meer kunt testen.

Het is bovendien het onderwerp waarbij een bestuur het snelst aansprakelijk is. Een fiets in het trappenhuis is een ergernis; een geblokkeerde vluchtroute waarvan het bestuur wist en niets deed, is iets anders.

Een vluchtroute is de aaneengesloten weg van je voordeur naar buiten. In gestapelde bouw loopt die via galerij of gang, trappenhuis en entree. Bij brand moet die route lang genoeg bruikbaar blijven om iedereen eruit te krijgen, en dat betekent twee dingen: de route mag niet snel vollopen met rook, en hij moet vrij zijn van obstakels.

De rookwerendheid komt uit de bouwkundige scheidingen. Voordeuren van woningen naar een gang, deuren in het trappenhuis en doorvoeren in die scheidingen hebben een functie; een deur die door een wig openstaat, haalt die functie weg.

Noodverlichting neemt het over als de stroom uitvalt. Die bestaat uit twee soorten: verlichting die de route zichtbaar maakt, en aanduiding die laat zien welke kant je op moet. Beide werken op een accu, en accu's verouderen — een armatuur die brandt, zegt niets over hoe lang hij het volhoudt.

Vluchtwegplattegronden hangen in grotere complexen bij de entree en bij de liften, zodat ook bezoekers de route kunnen vinden.

Loop de route zelf een keer, alsof het donker is en je haast hebt. Dat is de bruikbaarste controle die er bestaat.

Is de route vrij? Fietsen, kinderwagens, scootmobiels, vuilniszakken, opgeslagen spullen bij de berging. Alles wat er staat, staat er ook als het rookt.

Staan deuren open die dicht horen te zijn? Wiggen en haakjes in trappenhuisdeuren zijn de meest voorkomende overtreding, en meestal goed bedoeld — het scheelt sjouwen.

Branden de noodarmaturen, en is er getest? Er hoort een testknop en een logboek te zijn. Geen logboek betekent in de praktijk: niet getest.

Zijn de aanduidingen zichtbaar vanaf elk punt op de route? Loop en kijk omhoog; een bordje achter een pilaar telt niet.

Kloppen de plattegronden nog? Na een verbouwing hangen ze er vaak nog met de oude indeling.

Zelf. De route lopen en fotograferen wat er staat, met datum. De testknoppen van noodarmaturen indrukken en noteren welke niet reageren. Controleren of trappenhuisdeuren vrij kunnen sluiten. Nagaan of de plattegronden nog kloppen na een verbouwing. En het gesprek voeren over de fiets of de scootmobiel voordat het een handhavingskwestie wordt.

Niet zelf. De periodieke keuring en het meten van de brandduur van de accu's; dat vraagt apparatuur en een rapportage die standhoudt. En het aanpassen van een brandscheiding.

En het belangrijkste wat je niet doet: een deur in een trappenhuis vastzetten. Dat is de meest gemaakte en de gevaarlijkste ingreep in dit hele onderwerp.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan vluchtroutes en aan de voorzieningen daarlangs, en het bevat ook regels over het gebruik: een vluchtroute moet vrij en bruikbaar blijven. Dat gebruiksdeel is de grondslag waarop een gemeente kan handhaven, ook bij bestaande bouw.

Voor noodverlichting geldt dat de installatie moet functioneren en dat dit periodiek wordt vastgesteld; de gangbare praktijk is een jaarlijkse controle met een logboek. De inrichtingseisen en de meetmethoden staan in NEN-normen; die teksten zijn auteursrechtelijk beschermd, dus we vatten samen en verwijzen naar NEN. Laat je installateur benoemen welke norm hij aanhoudt en wat er precies wordt getest — dat verschilt in de praktijk.

Voor een VvE zijn galerij, gang, trappenhuis en entree gemeenschappelijk. Het bestuur is verantwoordelijk voor beheer en onderhoud, en de vergadering voor de besluiten en het budget. Bij een huurcomplex ligt het bij de verhuurder.

Handhaving ligt bij de gemeente. Bij een geconstateerde overtreding volgt doorgaans eerst een aanschrijving met een termijn.