Mag ik zelf solderen aan de waterleiding, en hoe doe ik dat veilig?

Waarom dat zo is

De drinkwaterinstallatie in een woning is van de eigenaar vanaf de watermeter, en de eigenaar mag eraan werken. Het waterbedrijf stelt eisen aan wat er hangt, niet aan wie het maakt: de installatie moet voldoen aan de norm voor drinkwaterinstallaties, en het bedrijf mag controleren bij een nieuwe aansluiting of bij een vermoeden van gevaar voor het net. Die norm gaat over drie dingen: materialen die geen stoffen aan het water afgeven, verbindingen die dicht zijn, en beveiligingen die voorkomen dat water uit een toestel terugloopt in de leiding. Een wasmachine is zo'n toestel: staat de slang in het vuile water en valt de druk in het net weg, dan zuigt de leiding het terug. Daarom hoort de wasmachinekraan een beluchter of een keerklep te hebben, en die zit in de gewone wasmachinekranen uit de bouwmarkt ingebouwd.

Zachtsolderen aan koper werkt door capillaire werking. De fitting past met een kleine speling om de buis; als je de naad verwarmt tot 250 tot 300 graden en het soldeer tegen de rand houdt, smelt het en trekt het in de spleet, rondom en in een keer. Dat lukt alleen als beide oppervlakken blank en schoon zijn, met schuurvlies of een ontbraammes, en als er vloeimiddel op zit dat het oxideren tijdens het verwarmen tegenhoudt. Te weinig warmte en het soldeer hecht niet; te veel en het vloeimiddel verbrandt en het soldeer loopt uit de naad. De verbinding is klaar als er een glanzende ring soldeer rondom zichtbaar is. Soldeer voor drinkwater is loodvrij, tin met koper of zilver; loodhoudend soldeer is voor drinkwater al decennia verboden en zit alleen nog in oude installaties.

De brand is het werkelijke risico. Een brander geeft een vlam van meer dan duizend graden, en een leiding loopt door houten vloeren, langs balken en door isolatie. Een verkoolde balk die uren later begint te smeulen, is de klassieke soldeerbrand. Daarom werk je met een hittewerend schild achter de fitting, met een emmer water en een blusdeken binnen handbereik, en blijf je na het laatste soldeerpunt een half uur in de buurt. In een kruipruimte, op zolder onder een houten dak of in een gesloten kast is solderen geen goed idee.

De alternatieven halen het vuur weg. Een knelkoppeling is een messing fitting met een knelring die je met twee sleutels aandraait; hij is te herstellen en te demonteren en past overal waar je met twee sleutels bij kunt. Een perskoppeling wordt met een perstang om de buis gedrukt en is dan definitief; de tang huur je, en de verbinding is snel en betrouwbaar. En de kunststof meerlagenbuis, met een aluminium kern tussen twee lagen kunststof, wordt met perskoppelingen of met steekkoppelingen verbonden en is buigbaar, waardoor je minder verbindingen nodig hebt. Voor een aftakking met een kraan in een bijkeuken is een knelkoppeling op de bestaande koperen leiding en een stuk meerlagenbuis naar de kraan de eenvoudigste weg zonder brander.

Wat je in alle gevallen doet: de hoofdkraan dicht, de leiding leeg laten lopen door een kraan open te zetten, werken, en na het werk de leiding vullen met een kraan open zodat de lucht eruit gaat, en dan elke verbinding een uur controleren op druppels. Een lek in een koperen leiding is een lek van liters per uur; een leiding die dicht is na een uur onder druk, blijft dicht.

Wat je nu kunt doen

Bepaal waar je aftakt en meet de leiding: 12 of 15 millimeter koper is gewoon in een woning; koop fittingen van dezelfde maat.

Kies je methode. Wil je solderen, koop dan loodvrij soldeer, vloeimiddel voor drinkwater, schuurvlies, een buissnijder, een propaanbrander en een hitteschild, € 40 tot € 80 samen; wil je geen vuur, koop dan knelkoppelingen of huur een perstang, € 25 tot € 50 per dag.

Koop een wasmachinekraan met ingebouwde beluchter of keerklep en een goedgekeurde toevoerslang, € 15 tot € 40.

Sluit de hoofdkraan, laat de leiding leeglopen, snijd de leiding met een buissnijder en ontbraam de uiteinden; een ijzerzaag geeft een braam die de knelring of de soldeernaad bederft.

Bij solderen: dek hout en isolatie af, zet een emmer water klaar, verwarm de fitting en niet het soldeer, en blijf een half uur na het laatste soldeerpunt in de buurt.

Vul de leiding met een kraan open, sluit de kraan als er water komt en controleer elke verbinding een uur op druppels; droog ze met papier en kijk of het papier droog blijft.

Zet de nieuwe kraan op een plek waar een lekbak of een vloer met afvoer onder de wasmachine mogelijk is, en overweeg een waterslot dat sluit als de wasmachine niet draait.