Ventileren is niet hetzelfde als luchten

Ventileren gebeurt vierentwintig uur per dag en merk je niet. Er komt buitenlucht binnen via roosters of kieren, die lucht neemt vocht en verontreiniging op, en verlaat de woning via de afzuiging in keuken, badkamer en toilet. De hoeveelheid is klein en constant. Het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt voor nieuwbouw 0,9 kubieke decimeter per seconde per vierkante meter verblijfsgebied, met eigen waarden voor natte ruimten en de opstelplaats van een kooktoestel. Dat klinkt abstract, maar het komt neer op een luchtstroom die je niet voelt.

Luchten is iets anders. Ramen tegen elkaar open, tien minuten, en de lucht in de woning is vervangen. Dat werkt uitstekend om een ruimte snel op te frissen, en het is de goedkoopste manier om na het koken of na een drukke avond de boel te resetten. Wat het niet doet, is doorlopend vocht afvoeren, want tussen twee luchtmomenten door gebeurt er niets.

Het praktische verschil zit in warmteverlies. Kort en fors luchten kost weinig energie omdat je de lucht vervangt maar de wanden, vloeren en meubels niet afkoelt; die houden hun warmte en warmen de nieuwe lucht snel weer op. Een raam dat de hele dag op kierstand staat, doet precies het omgekeerde: het vervangt de lucht traag en koelt ondertussen wel het kozijn, de dagkant en het metselwerk eromheen af. Dat is de duurste stand die er is, en het is tegelijk de stand die het vaakst wordt gebruikt.

Er is nog een reden waarom de kierstand ongelukkig is. Doordat de opening klein is en over de volle hoogte van het raam loopt, ontstaat er langs die opening een koude zone. Bij vochtige binnenlucht slaat daar juist condens neer, en dat is precies de plek waar mensen vervolgens schimmel aantreffen en concluderen dat ze te weinig ventileren. In werkelijkheid ventileren ze op de meest ongunstige manier die er is.

Hoe je het wel doet, is per systeem verschillend. Heeft de woning mechanische afzuiging met roosters in de gevel, dan moeten die roosters open staan. Ze zijn de toevoerkant van het systeem, en een gesloten rooster maakt de afzuiging niet zuiniger maar minder effectief. Heeft de woning balansventilatie, dan mogen ramen dicht en is doorlopend luchten juist contraproductief, omdat je het systeem tegenwerkt dat de warmte uit de afgevoerde lucht terugwint. En heeft de woning alleen natuurlijke ventilatie, dan zijn roosters en het spleetje onder de binnendeuren het hele systeem.

Dat laatste verdient aandacht, want het is het goedkoopste ventilatiekanaal dat een woning heeft en het wordt bij elke vloerrenovatie dichtgemaakt. Een afzuiging in de badkamer kan alleen lucht wegzuigen als er lucht bij kan. Zit de deur strak in de sponning en ligt er een nieuwe vloer tot tegen de deur, dan zuigt de box in een gesloten doos. Een spleet van een of twee centimeter onder de deur doet meer voor het vochtprobleem in die badkamer dan een krachtiger ventilator.

Wanneer luchten wél de aangewezen route is: na douchen, na koken, na klussen met verf of lijm, na een avond met veel mensen, en 's ochtends in de slaapkamer. Kort en met tocht, niet lang en op een kier.

En één toets om te weten of het klopt. Als je thuiskomt en je ruikt je eigen woning, dan wordt er te weinig geventileerd. Dat is geen elegante meetmethode, maar hij werkt, en hij is beschikbaar zonder apparaat. Wie het preciezer wil weten, hangt een CO2-meter in de woonkamer of slaapkamer: blijft de waarde onder ongeveer 1.000 deeltjes per miljoen, dan is de basisventilatie in orde. Loopt hij daarboven, dan is er meer aan de hand dan een gewoontekwestie.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: tien minuten luchten met tocht naast een dag op kierstand, met het warmteverlies van beide.

Aanvullend beeld: de koude zone langs een raam op kierstand, met de condens die zich daar vormt.

De spleet onder een binnendeur, als het goedkoopste ventilatiekanaal dat een woning heeft.

Een CO2-meter in de slaapkamer, met de grens rond duizend deeltjes per miljoen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil? Ventileren is doorlopend en klein; luchten is kort en fors.

Vervangen ze elkaar? Nee. Tussen twee luchtmomenten door wordt er geen vocht afgevoerd.

Waarom kost luchten weinig energie? Omdat je de lucht vervangt maar de wanden, vloeren en meubels hun warmte houden.

Waarom is de kierstand ongunstig? Die ververst traag en koelt ondertussen het kozijn en het metselwerk eromheen af.

Moet ik roosters dichtdoen om te besparen? Nee. Bij mechanische afzuiging zijn ze de toevoerkant en maakt sluiten het systeem minder effectief.

Wat wordt bij een vloerrenovatie dichtgemaakt? De spleet onder de binnendeur, en zonder die spleet zuigt de badkamerbox in een gesloten doos.

Hoe weet ik of het klopt? Als je thuiskomt en je ruikt je eigen woning, wordt er te weinig geventileerd.