De spuivoorziening: snel luchten als eis

Iedereen weet dat je een huis moet luchten. Minder bekend is dat het bouwrecht daar een eigen eis voor heeft, los van de ventilatie-eis — met een capaciteit, een bepalingsmethode en een regel over waar de opening mag liggen.

Dat onderscheid is nuttig. Een woning met een goed mechanisch ventilatiesysteem kan toch niet aan de spui-eis voldoen, want bij een woonfunctie mag dat systeem de spuicapaciteit niet vervangen. Dit artikel legt uit wat de eis zegt en waarom hij ramen vereist.

Twee verschillende dingen. Luchtverversing is de continue, bescheiden luchtstroom die de dagelijkse vervuiling wegneemt: vocht, geur, uitgeademde lucht. Spuiventilatie is een piek: een grote hoeveelheid lucht in korte tijd, voor het geval er iets stevig is misgegaan — een aangebrande pan, verf, een lekkende installatie, rook.

De capaciteit. Een verblijfsgebied heeft een spuivoorziening met een volgens NEN 1087 bepaalde capaciteit van ten minste 6 dm³/s per m² vloeroppervlakte van dat gebied. Een verblijfsruimte ten minste 3 dm³/s per m² van die ruimte. Reken het om: een woonkamer van 30 m² vraagt als verblijfsruimte 90 dm³/s, en dat is 324 m³ per uur — ongeveer vier keer wat een gewoon ventilatiesysteem in die ruimte doet.

Het moet met beweegbare delen. In de uitwendige scheidingsconstructie van dat gebied of die ruimte zijn beweegbare constructieonderdelen die op die capaciteit zijn afgestemd. En voor de verblijfsruimte staat er iets bij: ten minste één van die beweegbare onderdelen is een raam, of een deur die grenst aan een tot de woonfunctie behorende buitenruimte. Een klapraampje in een gang voldoet daarmee niet voor de woonkamer.

De uitweg die niet geldt voor woningen. Het besluit biedt de mogelijkheid om de spuicapaciteit te realiseren met de voorziening voor luchtverversing — dus mechanisch. Maar de tabel bij het aansturingsartikel wijst dat lid voor een woonfunctie niet aan: het geldt bijvoorbeeld voor kinderopvang en niet voor een woning. In een woning kun je de spui-eis dus niet met een ventilatiesysteem afkopen.

Waar de opening ligt. Een spuiopening van een verblijfsgebied ligt op een afstand van ten minste 2 meter van de perceelsgrens, gemeten loodrecht op de uitwendige scheidingsconstructie. Grenst het perceel aan een openbare weg, openbaar water of openbaar groen, dan wordt die afstand aangehouden tot het hart van die weg, dat water of dat groen. Dat is dezelfde systematiek als bij daglicht, en het beschermt tegen het geval dat je spuilucht rechtstreeks bij de buren naar binnen blaast.

Kan er een raam helemaal open? Dat is de kernvraag. Een woning met alleen kiepstanden en vaste beglazing heeft geen spuivoorziening van betekenis, hoe goed het ventilatiesysteem ook is.

Hoe groot is het open oppervlak? Een draairaam dat volledig opengaat levert in de berekening veel meer dan een kiepraam met een beperkte spleet. Bij dezelfde kozijnmaat kan het verschil een factor zijn.

Kun je dwars luchten? Een opening aan één zijde werkt minder goed dan twee tegenover elkaar. NEN 1087 rekent met de situatie, en dwarsventilatie is daarin gunstig.

Ligt de opening vrij? Een spuiopening in een gevel die op twee meter van de erfgrens staat met een hoge schutting ervoor, haalt in de praktijk niet wat op papier staat.

Zelf kun je de belangrijkste controle doen: ga per verblijfsruimte na of er een raam of een buitendeur helemaal open kan, en of je dwars kunt luchten. Loop daarna de ramen na op klemmen, dichtgeschilderde naden en scharnieren die niet meer volledig draaien. Dat is onderhoud dat je zelf kunt oplossen en dat rechtstreeks de capaciteit raakt.

Wat je niet zelf doet, is de capaciteit berekenen. NEN 1087 rekent met openingen, standen, drukverschillen en de situatie van het gebouw; een oppervlak opmeten is daar geen vervanging van. En kozijnen wijzigen in een gemeenschappelijke gevel is geen individuele keuze.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving eist een voorziening voor het zo nodig snel kunnen afvoeren van sterk verontreinigde binnenlucht. Bij nieuwbouw is de capaciteit van de spuiventilatie, bepaald volgens NEN 1087, ten minste 6 dm³/s per m² vloeroppervlakte voor een verblijfsgebied en ten minste 3 dm³/s per m² voor een verblijfsruimte, met beweegbare constructieonderdelen in de uitwendige scheidingsconstructie die daarop zijn afgestemd. In een verblijfsruimte is ten minste één van die onderdelen een raam of een deur naar een buitenruimte van de woning. De mogelijkheid om de capaciteit met de luchtverversingsvoorziening te realiseren, is in de tabel bij het aansturingsartikel voor een woonfunctie niet aangewezen. Een spuiopening van een verblijfsgebied ligt ten minste 2 meter van de perceelsgrens, of tot het hart van een aangrenzende openbare weg, openbaar water of openbaar groen.

Welke uitgave van NEN 1087 geldt, staat in bijlage II bij artikel 1.4 van de Omgevingsregeling. Bij een verbouwing gelden de nieuwbouwregels op het rechtens verkregen niveau, met bestaande bouw als ondergrens en nieuwbouw als plafond, en alleen voor het deel dat je vernieuwt, verandert of vergroot — vervang je kozijnen, dan gaat het dus over die kozijnen.

De eis staat naast en niet in plaats van de eis aan luchtverversing. Een woning die goed ventileert, kan de spui-eis missen, en een woning die goed kan spuien, kan te weinig ventileren. Dat zijn twee verschillende gebreken met twee verschillende oplossingen.