Gevelreiniging: wanneer wel en wanneer niet

Over de verleiding om een vervuilde gevel schoon te spuiten, en over de reden dat dat lang niet altijd verstandig is.

Vervuiling is meestal cosmetisch. Algen, roetaanslag en groene aanslag op het noorden zien er slecht uit en tasten het metselwerk niet aan.

Reiniging is dat lang niet altijd. Hogedruk verwijdert vuil, en bij verweerd of zacht metselwerk verwijdert het ook de bakhuid — de dichte buitenlaag van de steen. Daarna neemt de gevel meer water op en gaat hij sneller achteruit dan daarvoor.

En het spoelwater moet ergens heen. Bij chemische reiniging is dat geen detail maar een vergunningsvraag.

Gevelvervuiling ontstaat op drie manieren en die vragen elk iets anders.

Biologisch. Algen en mos op plekken die niet opdrogen: noord- en oostgevels, onder overstekken, achter beplanting. Het probleem is de vochtigheid, niet de steen. Reiniging zonder de oorzaak weg te nemen levert binnen twee jaar hetzelfde beeld op.

Atmosferisch. Roet en fijnstof, vooral langs drukke wegen. Dat hecht sterk en is de reden dat oude stadsgevels donker worden.

Uitspoeling en uitbloei. Witte sluiers van zouten die met vocht naar buiten trekken. Dat is een vochtprobleem dat uit de constructie komt en dat gaat niet weg met reinigen.

De methode loopt van zacht naar hard: schoon water onder lage druk, stoom, chemische reiniging met een zure of alkalische stof, en tot slot mechanisch stralen. Hoe harder de methode, hoe groter de kans op schade aan het oppervlak en aan het voegwerk. Bij verweerd voegwerk spuit hogedruk de voeg simpelweg weg.

Kras met een nagel of een muntstuk over de steen. Verpulvert het oppervlak, dan is de bakhuid al weg of verzwakt, en dan is reinigen onder druk uitgesloten.

Kijk naar het voegwerk. Losse, zanderige of teruggetrokken voegen betekenen dat voegwerkherstel vóór reiniging komt, niet erna.

Bepaal het type vervuiling. Groen op de noordgevel is biologisch en met een zachte behandeling op te lossen. Een gelijkmatig donkere gevel langs een weg is atmosferisch. Witte sluiers zijn uitbloei en die vragen onderzoek naar de vochtbron.

Kijk of er sprake is van een monument of beschermd gezicht. Dan is de methode niet vrij te kiezen.

Vraag altijd om een proefvlak. Een reiniger die geen proefvlak wil maken op een onopvallende plek, is de verkeerde partij.

Zelf. Het type vervuiling bepalen, het voegwerk beoordelen en nagaan of het complex een beschermde status heeft. En vaststellen of de oorzaak — beplanting tegen de gevel, een lekkende goot, een gevel die niet opdroogt — kan worden weggenomen.

Zelf, beperkt. Groene aanslag op een eigen balkonwand met een zachte borstel en water verwijderen.

Niet zelf. Hogedruk gebruiken op metselwerk, chemische middelen toepassen, of impregneren. En niet reinigen voordat het voegwerk in orde is; dan spuit je de voeg eruit en heb je twee problemen.

Bij een rijksmonument, gemeentelijk monument of beschermd stads- of dorpsgezicht kan gevelreiniging vergunningplichtig zijn, omdat de methode het beeld en het materiaal raakt. Ga daarvan uit en informeer vooraf bij de gemeente.

Voor chemische reiniging geldt dat het spoelwater niet zomaar het riool of het oppervlaktewater in mag. Opvang, neutralisatie en afvoer horen in de offerte te staan; ontbreken ze, dan is er een probleem dat later bij de opdrachtgever terechtkomt.

Werk aan een gevel op hoogte valt onder de arbeidsomstandighedenregels; dezelfde vraag over veilige bereikbaarheid speelt hier als bij glasbewassing.

Reiniging is onderhoud, en dus een besluit van de vergadering binnen de gewone begroting. Impregneren of een gevelbehandeling die het aanzien verandert, kan een verandering zijn en dan gelden andere regels.

Bij complexen met asbesthoudende gevelplaten is reinigen onder druk uitgesloten; dat maakt vezels vrij. Stel eerst vast wat er hangt.