De aardlekschakelaar is het enige onderdeel in huis dat levens redt en dat je zelf moet testen: druk elke maand op de testknop en noteer de datum, want het is een mechanisch deel dat kan vastlopen. Hij vergelijkt de stroom die eruit gaat met de stroom die terugkomt, en schakelt binnen tienden van seconden uit als er stroom door een mens verdwijnt. Zonder werkende aarding kan hij dat in een deel van de gevallen niet, en juist in woningen van vóór ongeveer 1975 ontbreekt de aarding op een deel van de groepen. Blijf uit de groepenkast: bij brandschade is een ondeugdelijk zelf aangelegde installatie voor een verzekeraar reden om niet uit te keren.
Waar gaat het over?
Over de elektrische installatie van een woning vanaf de aansluiting tot aan de wandcontactdozen: de meterkast, de groepenkast, de aardlekschakelaars, de aarding en het aantal groepen.
Het is het onderdeel van een woning waar je het minst van ziet en waar de gevolgen van gebreken het grootst zijn. En het is het enige onderdeel waarbij een eenvoudige maandelijkse handeling — de testknop indrukken — het verschil kan maken.
Hoe ontstaat het?
De netbeheerder levert tot en met de meter. Daarna begint je installatie: de hoofdschakelaar, de aardlekschakelaars, de installatieautomaten en de groepen die daarvandaan de woning in lopen.
Elke groep is een aparte stroomkring met een eigen automaat, doorgaans van 16 ampère. Die automaat beschermt de kabel tegen overbelasting en kortsluiting.
De aardlekschakelaar doet iets anders. Die vergelijkt de stroom die eruit gaat met de stroom die terugkomt. Verdwijnt er stroom — bijvoorbeeld door een mens heen — dan schakelt hij binnen tienden van seconden uit. Dat is het onderdeel dat levens redt, en het is een mechanisch deel dat kan vastlopen.
De aarding is de derde pijler. Zonder werkende aarding kan een aardlekschakelaar in een deel van de gevallen niet doen wat hij moet doen. In woningen van vóór ongeveer 1975 ontbreekt de aarding op een deel van de groepen, en dat is de meest voorkomende ernstige tekortkoming.
Wat er ontstaat als een installatie te oud is: te weinig groepen voor het huidige gebruik, één aardlekschakelaar voor alles, ontbrekende aarding, en bedrading met een verouderde isolatie die bij het verplaatsen breekt.
Hoe herken je het?
Signalen dat de installatie aandacht vraagt:
- de aardlekschakelaar schakelt niet uit bij het indrukken van de testknop — dit is het ernstigste signaal
- er zijn minder dan vier groepen
- er is één aardlekschakelaar voor de hele woning
- er zijn stoppen met draad in plaats van automaten
- de bedrading is stof- of loodgeïsoleerd
- stopcontacten met twee gaten en zonder randaarde in keuken of badkamer
- de automaat springt eruit bij het aanzetten van meerdere apparaten
- er is geen aansluiting voor een laadpaal of inductiekookplaat te maken zonder verzwaring
- de installatie is nooit gekeurd en de woning is van vóór 1990
Wat kun je zelf doen, en wat niet?
Zelf, en het is verplicht kost: de testknop indrukken, elke maand, van elke aardlekschakelaar. Noteer de datum.
Zelf: de meterkast in kaart brengen. Welke groep bedient welke ruimte, hoeveel groepen zijn er, hoeveel aardlekschakelaars, wat is de aansluitwaarde. Maak een groepenlijst en hang die in de kast.
Zelf: een stopcontact controleren op randaarde met een goedkope stopcontacttester.
Zelf, met beleid: een lamp of schakelaar vervangen op een spanningsloze groep, mits je weet wat je doet en de aarding aanwezig is.
Niet zelf: werk in de groepenkast, groepen bijplaatsen, aarding aanleggen, badkamerinstallatie, buitenaansluitingen en laadpunten. Niet omdat het niet mag — voor je eigen woning gelden geen certificeringseisen — maar omdat een fout hier niet zichtbaar is en de gevolgen onomkeerbaar zijn.
Niet zelf, en dit is belangrijk voor de verzekering: ondeugdelijk zelf aangelegde installaties zijn een reden voor een verzekeraar om bij brandschade niet uit te keren.
Regels en regelgeving
NEN 1010 is de norm voor laagspanningsinstallaties: eisen aan groepen, aarding, aardlekbeveiliging en de uitvoering in vochtige ruimten. Nieuwe installaties en wijzigingen worden daaraan getoetst.
NEN 3140 is de norm voor het veilig gebruik en de periodieke inspectie van bestaande installaties. Voor woningen is die inspectie niet verplicht; voor verhuurde en gemeenschappelijke installaties in de praktijk wel.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de veiligheid van installaties en legt een zorgplicht bij de eigenaar.
Een bestaande installatie hoeft niet te voldoen aan de huidige NEN 1010; het rechtens verkregen niveau geldt. Zodra je wijzigt, geldt de norm voor het gewijzigde deel — en dat is precies de reden om bij een verbouwing meteen de hele kast aan te pakken.
Bij een appartementengebouw is de installatie vanaf de meterkast van de eigenaar; alles daarvoor en alle gemeenschappelijke installaties zijn van de VvE.
Bij verhuur is een onveilige installatie een gebrek.
Wat betekent dit voor jou?
- woningeigenaar
- Er is één handeling die vandaag kan en die je elke maand hoort te herhalen: druk op de testknop van elke aardlekschakelaar. Schakelt hij niet uit, bel dan deze week een installateur. Er is geen tweede beveiliging die dit opvangt.
- woningeigenaar
- Bij aankoop van een woning van vóór 1990 hoort een inspectie van de installatie in het onderzoek. Een keuringsrapport benoemt de meterkast doorgaans wel, maar meet niet door.
- vve
- VvEDe gemeenschappelijke installatie — portiekverlichting, liftvoeding, hydrofoor, gemeenschappelijke meterkasten — hoort periodiek geïnspecteerd te worden volgens NEN 3140, met een rapport in het dossier. Dat is bij een incident het stuk waarop de aansprakelijkheid wordt beoordeeld.
- vve
- Bij laadpunten in een gemeenschappelijke garage is de capaciteit van de aansluiting de bepalende vraag, en die hoort vóór het besluit te worden uitgezocht.
- huurder
- De installatie is van de verhuurder. Test de aardlekschakelaar wel zelf, en meld schriftelijk als hij niet uitschakelt of als er ongeaarde stopcontacten in keuken of badkamer zitten. Het vervangen van een lamp of een schakelaarplaatje is klein onderhoud voor je rekening; alles in de groepenkast is dat niet.
Checklist
- Deze maand
- [ ] testknop van elke aardlekschakelaar ingedrukt en het uitschakelen vastgesteld
- [ ] aantal groepen en aardlekschakelaars geteld
- [ ] groepenlijst gemaakt en in de kast gehangen
- [ ] gecontroleerd op ongeaarde stopcontacten in keuken en badkamer
- [ ] gecontroleerd of er stoppen of automaten zitten
- Bij een woning van vóór 1990 of bij aankoop
- [ ] installatie laten inspecteren
- [ ] aarding laten meten
- [ ] rapport in het woningdossier
- Bij elke verbouwing
- [ ] groepenkast in het plan meegenomen, niet als restpost
- [ ] aparte groepen voorzien voor keuken, wasmachine, vaatwasser, badkamer en buiten
- [ ] ruimte gereserveerd in de kast voor toekomstige groepen
- [ ] leidingtracés gefotografeerd vóór het dichtmaken
- [ ] opleveringsstukken en meetrapport gevraagd
- Jaarlijks
- [ ] verlengsnoeren en stekkerdozen nagelopen op beschadiging
- [ ] gecontroleerd of er niets is bijgeplaatst dat de groep overbelast
Veelgestelde vragen
Wat is de belangrijkste handeling?
Wat is het verschil tussen een automaat en een aardlekschakelaar?
Hoeveel groepen hoort een woning te hebben?
Is één aardlekschakelaar voor de hele woning genoeg?
Waarom telt de aarding?
Is er een keuringsplicht voor woningen?
Wat mag ik zelf doen?
Zie voor meer informatie
- Onveilige of verouderde meterkastGebrek
- Elektra in de badkamerKennisbank
- GroepenkastBegrip
- Hoeveel vermogen heeft je meterkast nog overRekenhulp
- Gemeenschappelijke elektra en aardingKennisbank
Reacties
De Builddocs-redactie
Redactie ·
Builddocs verdient aan affiliate-doorklikken en aan abonnementen. Dat staat hier omdat het uitmaakt bij het lezen van een vergelijking.
Meer over de auteurMinder
Onder een redactiestuk staat geen naam omdat er geen persoon achter zit, maar omdat de verantwoordelijkheid bij Builddocs als geheel ligt. Elk document heeft een datum waarop het is gecontroleerd; ontbreekt die, dan staat dat er ook.