Ruimte in het ketelhuis bij de overstap naar een collectieve warmtepomp

Deze pagina is voor de vereniging van eigenaars, de VvE-beheerder, de technisch beheerder en de adviseur die betrokken zijn bij het vervangen van een collectieve gasketel door een warmtepomp of door een afleverset op een warmtenet. Ze behandelt één deelvraag: past het nieuwe systeem in de ruimte die u hebt, en zo niet, wat zijn de uitwegen.

Het gaat over opstelruimte, onderhoudsruimte, vloerbelasting, geluid, ventilatie, de aanvoerroute, brandcompartimentering en de elektrische aansluiting. Die onderwerpen hangen samen: een groter buffervat lost een regelprobleem op maar verzwaart de vloer. De bronkeuze zelf valt hierbuiten.

De oude ketelruimte is klein om een goede reden. Een gasketel van honderd kilowatt hangt aan de wand, weegt weinig en heeft alleen een rookgasafvoer nodig. Twee van die ketels met verdeler en expansievat passen in zes tot twaalf vierkante meter, en zo groot is die ruimte ook gemaakt.

Een warmtepompinstallatie brengt componenten mee die de gasketel niet had: een binnenunit met compressor en condensor, een buffervat om het aantal starts te beperken, vaak een tweede vat voor warm tapwater, een warmtewisselaar, grotere expansievaten, pompen met een groter debiet en een regelkast. Bij een warmtenet is het rijtje korter, maar komt er een afleverset met warmtewisselaar en meetinstallatie voor terug.

Die componenten staan op de vloer in plaats van aan de wand. Bij een gasketel telde de wandlengte; nu telt vloeroppervlak, plus de vrije zone rondom elk apparaat die de fabrikant voorschrijft. Opgeteld is het benodigde oppervlak twee tot drie keer dat van de apparaten zelf. Een buffervat van duizend liter weegt bovendien gevuld ruim duizend kilo op ongeveer een vierkante meter. Boven een kruipruimte, boven een parkeergarage of op een verdieping is dat een puntlast die niet in de oorspronkelijke berekening zat.

Geluid is het punt waarop projecten stranden die verder al klaar zijn. Compressor, pompen en leidingen maken laagfrequent geluid en trillingen, en die planten zich voort door de constructie en niet alleen door de lucht. Een woning boven of naast de ruimte hoort een brom die overdag wegvalt en 's nachts hindert. Trillingsdempers, flexibele leidingaansluitingen, een zwevende vloer en een voorzetwand zijn de maatregelen, en ze kosten allemaal ruimte.

Ventilatie wordt vergeten omdat het verbrandingstoestel er al een luchtrooster voor had; bij een brandbaar koudemiddel komen er eisen bij aan ventilatie en detectie. Ook de route naar binnen telt: een buffervat van duizend liter is ongeveer twee meter hoog en gaat niet door een standaarddeur met een bocht erachter. Dat betekent een sparing in een wand of een vat dat in delen wordt opgebouwd.

Elektrisch trekt een warmtepomp van vijftig tot honderdvijftig kilowatt thermisch een veelvoud van wat de gasketel nodig had, terwijl de gemeenschappelijke aansluiting vaak een kleinverbruikaansluiting is. Verzwaring betekent een aanvraag bij de netbeheerder en in gebieden met netcongestie een wachttijd die bepalender is voor de planning dan het bouwwerk zelf. Tot slot is de technische ruimte meestal een apart brandcompartiment: elke nieuwe leiding door die wand moet opnieuw brandwerend worden afgedicht.

De technische ruimte is kleiner dan vijftien vierkante meter en er hangen nu twee wandketels met een verdeler. Dat is het beeld waarbij ruimtegebrek vrijwel zeker speelt, zeker als er ook nog fietsen of opslag van de vereniging staan.

De deur is een gewone binnendeur en de gang ervoor heeft een bocht of een trap. Meet de smalste doorgang en de laagste doorgangshoogte op de hele route.

De ruimte grenst met een wand of vloer aan een woning of aan een ruimte waar mensen verblijven. Dan wordt geluid vrijwel zeker een onderwerp.

De vloer ligt boven een kruipruimte, een kelder of een parkeergarage, of de ruimte ligt op een verdieping. Dan is de vloerbelasting van een gevuld buffervat een vraag voor de constructeur.

De gemeenschappelijke aansluiting is een kleinverbruikaansluiting van driemaal vijfentwintig of vijfendertig ampère. Dan komt verzwaring in beeld.

Zelf te doen is de inventarisatie. Meet de ruimte op met lengte, breedte, vrije hoogte en de plaats van kolommen, leidingen en meterkast. Meet de hele route vanaf de buitendeur met de smalste doorgang en de laagste doorgangshoogte. Fotografeer elke wand en noteer wat er nu staat. Ruim de opslag uit de ruimte: die hoort er niet en vertekent elke opname.

Zelf te doen is ook het opzoeken van de aansluitgegevens. Op de jaarafrekening van de gemeenschappelijke aansluiting staat het aansluitvermogen en in de meterkast de hoofdzekering. Met die twee gegevens kan een adviseur in vijf minuten zeggen of verzwaring waarschijnlijk is, en dat is een van de bepalendste antwoorden van het project.

Niet zelf te doen is de beoordeling van de vloerbelasting. Een gevuld buffervat is een puntlast, en of de vloer die draagt is rekenwerk aan de constructie. Vraag een constructeur, niet de installateur.

Niet zelf te doen is de geluidsprognose. Laagfrequent geluid en trillingsoverdracht laten zich niet meten met een telefoon. Laat de maatregelen in het ontwerp opnemen; achteraf toevoegen is duurder en werkt minder goed.

De Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving vormen het kader. Voor het geluid van een installatie die bij een gebouw hoort, stelt het Besluit een grenswaarde aan de geluidsbelasting op de gevel van een geluidgevoelig gebouw van een derde, met een lagere waarde in de nacht. Die eis geldt voor een buitenopstelling en voor een unit op het dak. Voor geluid naar de eigen woningen gelden de eisen aan geluidwering tussen ruimten.

Voor de constructie geldt dat de vloer bestand moet zijn tegen de belastingen die erop werken. Laat de puntlast van gevulde vaten toetsen aan de Eurocodes en de bijbehorende Nederlandse toepassingsdocumenten voordat de apparaten worden besteld. Voor brandveiligheid is de technische ruimte vaak een apart brandcompartiment, met eisen aan de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag, aan de zelfsluitendheid van de deur en aan de afdichting van doorvoeringen.

Voor koudemiddelen gelden Europese regels over gefluoreerde broeikasgassen, met lekcontroles boven een bepaalde vulling en een logboek per installatie. Laat de leverancier vastleggen welk koudemiddel hij toepast en welke onderhoudsplichten daaruit volgen.

Installaties vervangen binnen een bestaande ruimte is doorgaans vergunningvrij. Een sparing in een dragende wand, een dakopstelling met een frame, een buitenunit tegen de gevel of het omzetten van een berging naar technische ruimte vraagt vrijwel altijd een omgevingsvergunning of een melding. Voor de besluitvorming geldt het reglement van uw vereniging: vervanging gaat doorgaans met een gewone meerderheid, terwijl een overstap die een andere energiedrager meebrengt als vernieuwing kan gelden en om een gekwalificeerde meerderheid kan vragen. Leg die vraag vooraf voor, want een besluit dat achteraf onjuist blijkt genomen, is aantastbaar.