Waterbesparende douchekop en kranen: wat het scheelt op water en gas

Deze pagina gaat over de tappunten waar warm water doorheen gaat: de douchekop, de doucheslang, de keukenkraan, de wastafelkraan en de mengkraan zelf. Ze legt uit hoeveel je bespaart, hoe je het uitrekent voor je eigen huishouden, wat je koopt en waar het misgaat.

De opwekking van het warme water valt hierbuiten, net als het terugwinnen van warmte uit douchewater en de vraag waarom het water lang op zich laat wachten. Waterbesparende toiletspoeling en regenwaterhergebruik horen bij drinkwater en niet bij energie.

Een gewone douchekop laat het water er gewoon uit lopen. Een waterbesparende kop mengt lucht door de straal of gebruikt kleinere, gerichter geplaatste gaatjes. Je voelt evenveel water op je huid terwijl er minder doorheen gaat. Een luchtmengende kop geeft een zachte, volle straal; een kop met fijne gaatjes geeft een prikkelender straal die onderweg minder afkoelt.

De doorstroming wordt begrensd op een vast getal. Goede koppen hebben een ingebouwde begrenzer die het debiet bij elke druk rond de zes of acht liter per minuut houdt. Zonder begrenzer levert dezelfde kop bij hoge druk meer dan op de verpakking staat.

Bij kranen doet de perlator het werk, het zeefje in de uitloop dat lucht bijmengt. Een waterbesparende perlator brengt een keukenkraan van twaalf naar vijf of zes liter per minuut en een wastafelkraan naar drie of vier. Bij de wastafel merk je daar niets van.

Dan is er de kraan zelf. Een gewone eengreepsmengkraan staat in de middenstand al deels op warm, ook als je alleen even je handen wast. Een kraan met koudstartfunctie levert in de middenstand alleen koud water; je draait bewust naar links om warm te tappen. Dat scheelt veel, omdat de meeste korte tappingen het warme water nooit tot aan de kraan krijgen. Een thermostatische douchekraan met spaarstand heeft een weerstand in de greep op ongeveer de helft van het debiet, waar je langs moet duwen om verder open te gaan.

Reken het door. Twee personen, elk één keer per dag negen minuten onder de douche. Bij vijftien liter per minuut is dat tweehonderdzeventig liter per dag, bij zeven liter per minuut honderdzesentwintig. Het verschil is ruim vijftig kubieke meter per jaar, dat niet meer van tien naar veertig graden hoeft. Dat scheelt ongeveer achttienhonderd kilowattuur: in de orde van tweehonderd kubieke meter gas, of zeshonderd kilowattuur stroom bij een warmtepompboiler.

Meet het debiet. Houd een emmer van tien liter onder de douchekop, zet hem volledig open op de gebruikstemperatuur en klok het vullen. Veertig seconden betekent vijftien liter per minuut, tachtig seconden zeven en een half. Onder de vijftig seconden is er winst te halen.

Kijk naar de kop zelf. Een oude regendouche met een groot vlak zit vrijwel altijd boven de twaalf liter. Een kop met de aanduiding zes of acht liter per minuut is al begrensd.

Kalk verraadt een versleten kop. Zitten er straaltjes die alle kanten op spuiten, of gaatjes die dicht zitten, dan is het debiet onvoorspelbaar geworden.

Let op de doucheslang. Een slang met een ingebouwde doorstroombegrenzer is een goedkope tussenoplossing als je aan de kop gehecht bent.

Bekijk de kraan in de middenstand. Loopt er in het midden meteen warm water, dan is er geen koudstartfunctie. Bij een keukenkraan die veel voor korte tappingen wordt gebruikt, is dat een reële post.

Voel de waterdruk. Loopt de douche al zwak, is de straal onregelmatig of zakt hij weg als er elders wordt getapt, dan is een begrenzende kop niet de juiste keuze zolang die druk niet is opgelost.

Zelf te doen is de meting met de emmer, in de douche en bij elke kraan. Schrijf de uitkomst op; met dat getal weet je meteen waar de winst zit.

Zelf te doen is het vervangen van de douchekop, de slang en de perlator. De kop draai je met de hand los, de perlator met een sleuteltje uit de verpakking of met een tang met een doek eromheen. Gebruik nieuwe rubberringen en draai handvast aan; te vast draaien vervormt de ring en geeft een lek.

Zelf te doen is het onderhoud. Ontkalk kop en perlator elk half jaar, en wrijf de nopjes van een siliconenkop schoon met je duim. Een kop met verstopte gaatjes verbruikt niet minder, hij spat alleen.

Let op bij een open boiler. Heb je in de keuken een klein drukloos toestel boven de kraan hangen, zet er dan geen begrenzende perlator op. Dat toestel is niet op tegendruk gebouwd en gaat lekken.

Niet zelf te doen is het vervangen van een inbouwkraan of het aanpassen van leidingwerk in de wand. Daar zit afpersen en waterdicht afwerken aan vast, en bij een lekkage achter tegelwerk kijkt de verzekeraar naar wie het werk deed.

Niet zelf te doen is ingrijpen bij een geiser die na een debietbegrenzing niet meer aanslaat. De oplossing is een andere kop of een ander toestel, niet zelf sleutelen aan de gasgestookte kant.

De drinkwaterinstallatie in de woning valt onder de drinkwaterregelgeving en de waterwerkbladen die daarbij horen. Voor een douchekop en een perlator betekent dat vooral: gebruik onderdelen met een erkende kwaliteitsverklaring, zodat er geen stoffen uit het materiaal in het drinkwater komen. Let op de aanduiding op de verpakking en koop geen onderdelen zonder herkomst.

Terugstroombeveiliging is de tweede eis. Een handdouche kan in een gevulde bak hangen, en het water mag dan niet terug de leiding in kunnen. Bij een glijstang wordt dat opgelost doordat de slang niet tot in de bak zakt; bij een badrandcombinatie of een uittrekbare keukenkraan zit er een keerklep in het toestel. Vervang zo'n kraan niet door een uitvoering zonder die beveiliging.

Voor nieuwbouw en ingrijpende renovatie werken de Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving met een energieprestatie voor het hele gebouw. Het Bouwbesluit 2012 kende vergelijkbare eisen en is de voorganger. Waterbesparende tappunten en warmteterugwinning uit douchewater tellen mee in die berekening.

In een appartement is een douchekop of kraan vervangen een handeling binnen het privégedeelte; daarvoor is geen toestemming van de vereniging nodig, zolang je niet aan leidingen of aan de schacht komt.