De Rc-waarde op de offerte is niet die van je woning

Eerst de begrippen, want ze worden door elkaar gebruikt. De lambdawaarde beschrijft hoe goed een materiaal warmte geleidt: hoe lager, hoe beter isolerend. De Rd-waarde is de weerstand van één isolatielaag, en die volgt uit de dikte gedeeld door de lambdawaarde. De Rc-waarde is de weerstand van het hele bouwdeel: isolatie plus metselwerk, plus luchtlagen, plus afwerking, plus de overgangsweerstanden aan beide zijden.

Op een offerte staat vaak de Rd van het toegepaste materiaal, terwijl je een Rc van het bouwdeel wilt weten. Die twee kunnen ver uit elkaar liggen, in beide richtingen. Het bestaande metselwerk en de binnenafwerking dragen bij aan de Rc, wat gunstig is. Maar er zijn ook factoren die de gerealiseerde waarde omlaag halen, en die staan zelden op papier.

De eerste is de doorbreking. Bij isolatie tussen houten regels of tussen dakspanten geleidt het hout aanzienlijk beter dan de isolatie ertussen. Bij een gebruikelijke hart-op-hartafstand neemt het hout al gauw tien tot vijftien procent van het oppervlak in. Dat is geen detail: het kan de gerealiseerde waarde van een dak- of wandpakket met een vergelijkbaar percentage verlagen ten opzichte van wat de materiaalwaarde suggereert.

De tweede is de uitvoering. Isolatie die niet aansluit, die is samengedrukt bij het inpassen, of waar een naad open is gebleven, presteert minder dan het label. Een luchtspleet achter een plaat waar lucht langs kan circuleren, doet de isolatiewaarde van die plaat grotendeels teniet. Dit is de reden dat bij isolatie de kwaliteit van het aanbrengen zwaarder weegt dan de keuze tussen twee materialen met vergelijkbare lambdawaarde.

De derde zijn de aansluitingen. Een perfect geïsoleerd vlak met een onbehandelde lateibalk, een niet-geïsoleerde rolluikkast en een radiatornis in de buitenmuur levert een bouwdeel op dat als geheel veel minder presteert dan het vlak. In een berekening voor nieuwbouw worden die lijnvormige verliezen expliciet meegenomen; bij een offerte voor een bestaande woning gebeurt dat vrijwel nooit.

Wat je hiermee doet, is niet het getal wantrouwen maar de juiste vraag stellen. Vraag om de Rc van het bouwdeel na uitvoering, niet om de Rd van het materiaal. Vraag hoe de doorbrekingen zijn meegenomen. En vraag wat er gebeurt bij de aansluitingen: kozijn, vloer, plafond, lateibalk.

Er is nog een reden waarom het getal minder bepalend is dan het lijkt, en die volgt uit het afnemend rendement. Het verschil tussen Rc 3,5 en Rc 4,5 op een bouwdeel dat eerder Rc 0,4 had, is in werkelijk warmteverlies klein: je hebt de eerste stap al gemaakt en de rest is verfijning. Het verschil tussen een netjes uitgevoerd pakket en een slordig uitgevoerd pakket met een hoger label is doorgaans groter dan het verschil tussen de labels.

Voor wie een subsidie aanvraagt, is er wel een reden om precies te zijn. De ISDE stelt minimumeisen aan de Rd-waarde en aan het geïsoleerde oppervlak, en die worden op de aangeleverde gegevens getoetst. Daar telt het papier, en daar moet het dus kloppen. Dat is een administratieve eis en geen bouwfysische, en het is nuttig om die twee uit elkaar te houden: voldoen aan de subsidievoorwaarde is niet hetzelfde als een goed presterend bouwdeel hebben.

En bij nieuwbouw ligt het weer anders, omdat het Besluit bouwwerken leefomgeving daar minimumwaarden per bouwdeel voorschrijft — vloer 3,7, gevel 4,7, dak 6,3 — en de energieprestatie van de woning als geheel wordt getoetst volgens NTA 8800. Daar is het getal wél bindend, en daar wordt de doorbreking wel meegerekend.

Beeld en bijschriften

Aanbevolen: lambda, Rd en Rc als drie lagen van hetzelfde bouwdeel, met per laag wat er wel en niet in zit.

Aanvullend beeld: isolatie tussen houten regels, met het aandeel hout in het oppervlak.

Een lateibalk, rolluikkast en radiatornis als lijnvormige verliezen naast een perfect geïsoleerd vlak.

Het afnemend rendement van Rc 0,4 naar 3,5 naar 4,5, in werkelijk warmteverlies.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen Rd en Rc? Rd is de weerstand van één isolatielaag, Rc die van het hele bouwdeel.

Wat staat er meestal op een offerte? De Rd van het materiaal, terwijl je de Rc na uitvoering wilt weten.

Wat doet het hout ertussen? Bij een gebruikelijke hart-op-hartafstand neemt hout al gauw tien tot vijftien procent van het oppervlak in.

Waarom weegt de uitvoering zo zwaar? Een luchtspleet waarlangs lucht kan circuleren doet de isolatiewaarde van die plaat grotendeels teniet.

Wat vraag ik aan de leverancier? De Rc van het bouwdeel na uitvoering, hoe doorbrekingen zijn meegenomen, en wat er bij de aansluitingen gebeurt.

Waarom is het verschil tussen 3,5 en 4,5 klein? Omdat je vanaf 0,4 de grootste stap al hebt gemaakt; de rest is verfijning.

Wanneer telt het getal wel hard? Bij een subsidieaanvraag en bij nieuwbouw, waar minimumwaarden per bouwdeel gelden.