De temperatuurfactor 0,65: het getal achter schimmel op een koude wand

Onze pagina over schimmel op de muur legt uit hoe schimmel ontstaat en wat je eraan doet. Dit artikel geeft het getal waarmee de regelgeving die situatie beoordeelt, en dat getal staat nergens in ons corpus: 0,65.

De temperatuurfactor is het nuttigste getal dat bijna niemand kent. Hij verklaart waarom schimmel altijd op dezelfde plekken komt — een hoek, een raamdorpel, achter een kast op een buitenmuur — en hij geeft een maatstaf waarmee je kunt beoordelen of een constructie deugt of niet. «Het is hier vochtig» is geen gebrek; een binnenoppervlak dat de factor niet haalt, is dat wel.

Wat hier niet staat, is hoe je schimmel verwijdert of hoe je een koudebrug oplost. Dit gaat over de eis en over wat zij betekent.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk scheidingsconstructies heeft waarmee de vorming van allergenen door vocht in verblijfsgebieden, toiletruimten en badruimten voldoende wordt beperkt. Let op die formulering: de eis gaat niet over vocht als zodanig, maar over allergenen — en dat zijn in de praktijk schimmelsporen en huisstofmijt, die beide vocht nodig hebben.

De tabel wijst voor een woonfunctie drie artikelen aan: de wering van vocht van buiten, de factor van de temperatuur, en de wateropname in natte ruimten. Dit artikel gaat over de tweede.

De factor van de temperatuur van de binnenoppervlakte is een verhoudingsgetal. Hij zegt hoe de temperatuur van het binnenoppervlak van een constructie zich verhoudt tot het verschil tussen binnen- en buitenlucht. Is het binnen 20 °C en buiten 0 °C, dan betekent een factor van 0,65 dat het binnenoppervlak ten minste 0,65 × 20 = 13 °C is. Bij een factor van 0,5 zou dat 10 °C zijn.

Waarom dat uitmaakt: lucht van 20 °C met 50 % relatieve vochtigheid heeft een dauwpunt van ongeveer 9 °C. Komt het oppervlak onder dat dauwpunt, dan slaat er vocht op neer. Bij 60 % vochtigheid ligt het dauwpunt rond 12 °C, en dan is 13 °C maar net genoeg. Dat is precies waarom schimmel in een slaapkamer met de deur dicht en het raam dicht het eerst in de koudste hoek verschijnt.

De eis geldt voor een scheidingsconstructie waarvoor een warmteweerstand geldt — dus voor de constructies die de woning scheiden van buiten of van een onverwarmde ruimte — en aan de zijde die grenst aan een verblijfsgebied. De bepaling gaat volgens NEN 2778.

En dan de tabel, die hier het interessantste doet. Voor een woonfunctie is de waarde 0,65. Voor een bijeenkomstfunctie, celfunctie, gezondheidszorgfunctie, industriefunctie, kantoorfunctie en logiesfunctie is het 0,5. De woonfunctie heeft dus de strengste eis van de hele tabel, en dat is logisch: in een woning wordt gekookt, gedoucht, gewassen en geslapen, en dat levert veel meer vocht per m³ dan in een kantoor.

Naast de temperatuurfactor staan in dezelfde paragraaf de wateropname van een toilet- of badruimte — tot 1,2 m boven de vloer gemiddeld niet meer dan 0,01 kg/(m²·s^½) en nergens meer dan 0,2, en bij een bad of douche over ten minste 3 m lengte tot 2,1 m hoogte — en de wering van vocht van buiten.

Waar zit de schimmel? In een hoek, achter een kast, op een raamdorpel, langs een vloer-wandnaad: dat zijn de plekken waar de temperatuurfactor het laagst is. Schimmel midden op een wand wijst eerder op lekkage of optrekkend vocht.

Is het een scheidingsconstructie met warmteweerstand? De eis geldt voor de scheiding met buiten of met een onverwarmde ruimte, niet voor een binnenwand tussen twee verwarmde kamers.

Grenst het aan een verblijfsgebied? De eis geldt aan die zijde. Een koud oppervlak in een berging valt er niet onder.

Meet je oppervlak of lucht? De factor gaat over de oppervlaktetemperatuur. Een thermometer in de kamer zegt er niets over; een infraroodmeting op de wand wel.

Hoe vochtig is de lucht? De factor bepaalt hoe koud het oppervlak is; de luchtvochtigheid bepaalt bij welke temperatuur er condens ontstaat. Beide samen beslissen.

Nieuwbouw of bestaande bouw? Dit is een nieuwbouweis. Bij een bestaande woning zegt zij niets over wat je mag verwachten; bij een verbouwing geldt het rechtens verkregen niveau voor het deel dat je aanpakt.

Zelf kun je de plekken vinden. Schimmel verschijnt waar het oppervlak het koudst is, dus de schimmel zelf wijst je de plek aan. Noteer waar het zit: hoek, dorpel, naad, achter meubilair, op een noordgevel. Let op het patroon in de tijd — begint het in oktober, is het in februari het ergst, verdwijnt het in mei? Dat past bij condens en niet bij lekkage.

Zelf kun je ook de luchtvochtigheid in beeld brengen met een eenvoudige meter, en je kunt de vochtproductie verlagen. Dat verandert het dauwpunt en daarmee of een gegeven oppervlaktetemperatuur nog condens geeft.

Wat je niet zelf doet, is de factor bepalen. NEN 2778 rekent met een gedefinieerde binnen- en buitencondities en met de geometrie van de aansluiting, en dat is werk met een rekenmodel. Een infraroodcamera geeft je een oppervlaktetemperatuur op dat moment bij dat weer; de factor is daaruit niet zonder meer af te leiden.

En verf of een schimmelwerend middel verandert niets aan de factor. Het haalt de schimmel weg en laat de oorzaak staan.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over de wering van vocht. Artikel 4.117 is het aansturingsartikel met tabel 4.117, en die tabel geeft voor een woonfunctie de waarde 0,65 en wijst de leden van de drie onderliggende artikelen aan.

Artikel 4.119 bepaalt dat een scheidingsconstructie waarvoor een warmteweerstand als bedoeld in artikel 4.152 geldt, aan de zijde die grenst aan een verblijfsgebied een volgens NEN 2778 bepaalde factor van de temperatuur van de binnenoppervlakte heeft die niet kleiner is dan de in de tabel aangegeven waarde.

Artikel 4.120 geeft de wateropname van een toilet- of badruimte, en artikel 4.118 de wering van vocht van buiten.

Voor andere gebruiksfuncties is de waarde 0,5. De woonfunctie is de enige met 0,65.