ERA-flats - een bouwsysteem uit 1964 dat elfduizend woningen opleverde
Naoorlogse systeembouw in zijn zuiverste vorm. Geen stijl maar een productiemethode, en dat is bij deze complexen niet denigrerend bedoeld — het is letterlijk het uitgangspunt geweest. Het systeem berust op tunnelgietbouw: het casco wordt ter plaatse in beton gegoten met een tunnelvormige mal, waarna de mal een beuk opschuift en het proces zich herhaalt. Daardoor ontstaan brede, dragende dwarswanden met daartussen een vrije overspanning, en kon er in hoog tempo worden gebouwd. Het beeld dat daaruit volgt is herhalend en horizontaal: doorlopende galerijen en balkons, een gevel die het stramien van de dwarswanden volgt, en een plattegrond die zich over het hele blok herhaalt. Voor wie in zo'n woning woont, is de tunnelgietbouw direct merkbaar: de zijmuren zijn dragend en zwaar, de gevels zijn dat niet. Dat bepaalt wat je wel en niet kunt slopen bij een verbouwing.
- Gebouwsoort
- Woongebouw, gestapelde bouw. Galerijflats volgens een gestandaardiseerd bouwsysteem.
- Bouwperiode
- 1945 tot 1970, met uitloop naar de jaren zeventig.
- Bouwjaar
- Het systeem is ontstaan in 1964; de complexen zijn gebouwd in de jaren zestig en zeventig. De renovatie van galerij- en balkonvloeren is vanaf 2019 in fasen uitgevoerd.
- Gebouwtype
- Galerijflats gebouwd volgens de Van Eesteren Rationele Aanpak, kortweg ERA. Het systeem is ongeveer 63 keer in Nederland toegepast, in uiteenlopende varianten in hoogte, diepte en beukmaat, met samen ongeveer elfduizend woningen. Een groot deel staat in Rotterdam, onder meer in Ommoord. De renovatie van de galerij- en balkonvloeren wordt uitgevoerd voor de corporaties Woonstad Rotterdam en Havensteder.
- Koop of huur
- Beide, afhankelijk van het complex. Een deel is corporatiebezit, een deel is uitgepond en inmiddels in particulier eigendom met een vereniging van eigenaars.
- Energielabel
- Onbekend
De ERA-flats zijn geen enkel gebouw maar een bouwsysteem, en juist daarom staan zij op dit platform.
Het systeem is in 1964 ontstaan uit een samenwerking tussen de gemeente Rotterdam en bouwbedrijf J.P. van Eesteren, in een tijd waarin er zeer snel zeer veel woningen moesten komen. De aanpak: het casco in beton gieten met een tunnelmal, en de afbouw daarna in pakketvorm aanbrengen.
Het is ongeveer 63 keer toegepast, met samen zo'n elfduizend woningen. Dat betekent dat wie in een van deze complexen woont, deelt in de vraagstukken van tienduizend andere huishoudens — en dat oplossingen die op de ene plek werken, elders bruikbaar zijn.
Vanaf 2019 zijn de galerij- en balkonvloeren aangepakt. Twee zaken waren daarbij bepalend: het afschot van de galerijvloeren moest worden verbeterd, en de dilatatievoegen moesten duurzaam worden dichtgezet om waterindringing tegen te gaan.
Dat is precies het patroon dat bij dit gebouwtype terugkomt. Een galerij- of balkonvloer die water niet snel genoeg afvoert, houdt vocht vast bij de wapening. Bij een betonnen plaat die door de gevel steekt, komt dat water tot bij het staal, en dan begint corrosie — het proces dat bij galerijvloeren tot de landelijke onderzoeksplicht heeft geleid.
Waarom dit voor jou relevant is. Woon je in een galerijflat uit de jaren zestig of zeventig, dan is de kans reëel dat jouw complex volgens dit of een vergelijkbaar systeem is gebouwd. Dat is bruikbare informatie: het bepaalt welke muren dragend zijn, waar de koudebruggen zitten, en waarom de galerijvloer aandacht vraagt.
Voor VvE-bestuurders is de schaal het belangrijkste inzicht. Bij een systeemcomplex zijn de problemen niet uniek. Dat maakt het mogelijk om aan te sluiten bij een aanpak die elders al is ontwikkeld, en het is een argument om met andere verenigingen in hetzelfde systeem contact te zoeken — bij inkoop van onderzoek of onderhoud scheelt dat aanzienlijk.
Voor aannemers en adviseurs is het een voorbeeld van seriematige renovatie: één oplossing, elfduizend keer toepasbaar.
Toegepaste maatregelen
- renovatie van galerij- en balkonvloeren, in fasen uitgevoerd
- verbetering van het afschot van de galerijvloeren
- duurzaam dichtzetten van de dilatatievoegen tegen waterindringing
- vloerafwerking met een systeem dat op de bestaande constructie kan worden aangebracht
[CONTROLEREN: het volledige maatregelenpakket per complex opvragen - isolatie, glassoort, warmteopwekking en ventilatie. De berichtgeving richt zich vooral op de galerijen en balkons.]
Bouwmethode en materialen
Na-isolatie
[CONTROLEREN: isolatiewijze per complex opvragen.]
Bij tunnelgietbouw zit het warmteverlies op drie plekken. De gevel is niet dragend en doorgaans licht uitgevoerd, wat gunstig is: hij is te vervangen of te isoleren zonder aan de constructie te komen. De doorlopende betonnen galerij- en balkonplaten zijn dat niet: die steken door de gevel en werken als koelrib.
En dan zijn er de dragende dwarswanden, die aan de kopgevels van het blok naar buiten komen. Bij een kopwoning betekent dat een grote koude oppervlakte, en het is de reden dat kopwoningen in dit type complex structureel koud en tochtig zijn.
Wie in zo'n kopwoning woont, doet er goed aan bij een renovatie expliciet naar de kopgevel te vragen. Die valt bij een standaardaanpak vaak buiten beeld.
Energievoorziening
[CONTROLEREN: warmteopwekking per complex opvragen. Bij ERA-complexen komt blokverwarming regelmatig voor.]
Hoe de ventilatie is geregeld
[CONTROLEREN: ventilatiesysteem per complex opvragen.]
Bij dit gebouwtype is mechanische afzuiging met natuurlijke toevoer via gevelroosters de oorspronkelijke oplossing. Bij een galerijwoning geeft dat tocht aan de galerijzijde, waar keuken en voordeur liggen.
Prestatie en certificering
Toekomstplannen
De renovatie van de galerij- en balkonvloeren loopt in fasen door.
[CONTROLEREN: actuele stand van de fasering opvragen, en of er ook verduurzaming van de schil onderdeel van uitmaakt.]
Betrokken partijen
Oorspronkelijk ontwikkeld door: bouwbedrijf J.P. van Eesteren, in samenwerking met de gemeente Rotterdam, vanaf 1964.
Opdrachtgevers renovatie: woningcorporaties Woonstad Rotterdam en Havensteder.
[CONTROLEREN: architect, hoofdaannemer, constructeur en de leveranciers van het vloersysteem opvragen. Bij dit project werken de corporaties met een vast samenwerkingsverband.]
Producten, materialen en gereedschap
Tunnelgietbouw met betonnen tunnelmal, als oorspronkelijke bouwmethode.
Vloerafwerkingssysteem voor galerijen en balkons, aan te brengen op de bestaande constructie.
Voegafdichting voor de dilatatievoegen.
[CONTROLEREN: gevelbekleding, isolatiemateriaal en installatiecomponenten van de renovatie opvragen.]
Waarom dit inspireert
Wat je hiervan kunt meenemen
Herkomst
Zie voor meer informatie
- Onderzoeksplicht galerijvloerenKennisbank
- Betonschade aan balkons en galerijenKennisbank
- De galerijflat in systeembouw, 1965 tot 1980Woningtype
- Op den Theulder in Hoensbroek - 121 woningen, galerijen en balkons gelijkvloersProject
- DilatatievoegBegrip
- Waterkering aanbrengen tegen optrekkend vochtWerkomschrijving
Reacties
We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.