Brandveiligheid in gestapelde bouw: compartimenten en doorvoeren

Over het principe dat een brand in één woning niet de rest van het gebouw mag bereiken, en over de plek waar dat principe in de praktijk het vaakst wordt doorbroken: de doorvoer van een leiding of kabel door een scheiding.

Een gebouw is opgedeeld in compartimenten. In een woongebouw is elke woning in beginsel een eigen compartiment, en het trappenhuis is er ook een. De scheidingen tussen die compartimenten moeten een bepaalde tijd standhouden, zodat mensen weg kunnen en de brandweer kan werken.

Die tijd is geen eigenschap van de wand maar van de hele scheiding. Een muur die zestig minuten standhoudt met daarin een kabeldoorvoer die niet is afgedicht, is geen scheiding van zestig minuten meer. Dat is het punt van dit artikel.

En dat is precies wat er gebeurt bij verbouwingen. Elke keer dat er een leiding, kabel of ventilatiekanaal door een wand of vloer gaat, wordt er een gat gemaakt. Wie dat gat niet brandwerend dichtzet, haalt de compartimentering weg zonder dat iemand het ziet.

Brand verspreidt zich op twee manieren tussen ruimten: branddoorslag door een scheiding heen, en brandoverslag via de buitenlucht, langs de gevel omhoog naar het raam erboven. De eis die daarover gaat heet WBDBO — weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag — en wordt uitgedrukt in minuten.

Hoeveel minuten er nodig zijn, hangt af van de situatie: het type gebouw, de hoogte, de functie en of het om nieuwbouw of bestaande bouw gaat. Bij bestaande bouw geldt een lager niveau dan bij nieuwbouw. Laat de eis voor jouw gebouw vaststellen in plaats van een getal uit een artikel over te nemen; die verschilt werkelijk per situatie.

De zwakste schakel bepaalt de scheiding. Dat is bijna nooit de wand zelf maar een van deze vier: een doorvoer die is dichtgeschuimd met gewoon PUR in plaats van met een brandwerende manchet of mortel, een deur die niet meer sluit of is vastgezet, een verlaagd plafond waarin de scheiding niet is doorgezet, of een schacht waarin leidingen van beneden naar boven lopen zonder afdichting per verdieping.

Je ziet compartimentering niet, dus je kijkt naar de doorbrekingen ervan.

Kijk in de meterkast en in de schachten. Zie je leidingen door een vloer of wand gaan met daaromheen geel of oranje schuim, dan is dat gewoon PUR en geen brandwerende afdichting. Brandwerend materiaal is meestal rood of grijs en er hoort een sticker of markering bij met de gegevens van de afdichting.

Kijk naar de deuren in het trappenhuis en de voordeuren naar een gang. Sluiten ze uit zichzelf volledig? Zit er een dranger op die het nog doet? Staat er een wig of een haakje?

Kijk boven een verlaagd plafond in een gang, als dat kan. Loopt de scheiding door tot de bovenliggende vloer, of stopt hij bij het plafond?

Kijk of er recent iets is aangelegd. Nieuwe glasvezel, een laadpuntkabel, een extra ventilatiekanaal: dat zijn de momenten waarop er gaten zijn gemaakt.

En vraag naar de tekeningen. In een complex hoort bekend te zijn waar de compartimentsgrenzen lopen; zonder die tekening weet niemand welke wand ertoe doet.

Zelf. Kijken in meterkast en schachten naar doorvoeren en fotograferen wat je aantreft. Controleren of deuren zelfstandig sluiten en of er wiggen worden gebruikt. Nagaan of er een compartimenteringstekening is. En bij elke verbouwing in het complex vragen hoe doorvoeren worden hersteld.

Niet zelf. Het aanbrengen van brandwerende afdichtingen. Dat is productgebonden werk: het middel moet passen bij de doorvoer, het materiaal en de dikte van de scheiding, en het moet volgens het attest worden verwerkt. Verkeerd toegepast brandwerend schuim geeft schijnveiligheid, en dat is slechter dan een zichtbaar gat.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, met verschillende niveaus voor nieuwbouw, verbouw, bestaande bouw en gebruik. De WBDBO-eis in minuten hangt af van het gebouw en de situatie; laat die per complex vaststellen.

Bij verbouw geldt dat je de bestaande situatie niet mag verslechteren. Wie een doorvoer maakt, hoort die brandwerend te herstellen — dat is geen extraatje maar onderdeel van het werk.

Voor gebruik geldt dat de voorzieningen moeten blijven werken. Een vastgezette zelfsluitende deur is een overtreding van het gebruiksdeel, en daarop kan de gemeente handhaven.

De detaileisen en beproevingsmethoden staan in NEN-normen; die teksten zijn auteursrechtelijk beschermd. Wij vatten samen en verwijzen naar NEN. Vraag bij uitvoering om producten met een geldig attest of classificatierapport, en om een doorvoerregistratie met foto's — dat is bij een inspectie het enige wat telt.

Voor een VvE zijn de scheidingen tussen woningen en de gemeenschappelijke ruimten gemeenschappelijk, ook al lopen ze door privéruimten. Dat maakt het beheer een zaak van de vergadering.