Byker Wall in Newcastle - 620 woningen, gebouwd met de bewoners erbij

Byker Wall in Newcastle is een woonblok van 620 maisonnettes dat tussen 1969 en 1982 werd gebouwd ter vervanging van gesloopte arbeiderswoningen.

Het is beroemd geworden om de vorm, en het zou beroemd moeten zijn om de werkwijze. De architect vestigde zijn bureau in de wijk zelf en betrok de bewoners van de te slopen woningen bij het ontwerp. De verhuizing werd bovendien gefaseerd uitgevoerd, zodat mensen die naast elkaar hadden gewoond ook in de nieuwe wijk bij elkaar terechtkwamen.

Dat laatste is de kern. Bij naoorlogse stadsvernieuwing is vrijwel overal hetzelfde misgegaan: de gebouwen werden vervangen en het sociale weefsel niet, waardoor wijken die als gemeenschap functioneerden veranderden in verzamelingen woningen. Byker is een van de weinige plekken waar daar bij het ontwerp rekening mee is gehouden.

In 2007 kreeg het complex een beschermde status, uitdrukkelijk ook vanwege die participatieve werkwijze. Bij een recente renovatie is het blok in de oorspronkelijke kleurstelling teruggebracht en is er een nieuw dak met zonnepanelen aangebracht.

Waarom dit voor jou relevant is. Voor huurders en bewoners van complexen die voor renovatie of sloop staan, is dit het beste argument dat er bestaat om betrokkenheid te eisen. Niet omdat het aardig is, maar omdat het aantoonbaar tot een beter en duurzamer resultaat leidt — dit complex staat er na ruim veertig jaar nog en heeft een monumentenstatus.

Voor VvE-bestuurders is de fasering het praktische leerpunt. Wie een groot project in fasen uitvoert, kan de sociale samenhang bewaken en tegelijk leren van de eerste fase.

Voor corporaties, gemeenten en adviseurs is het een uitgevoerd bewijs dat participatie geen vertragingsfactor hoeft te zijn maar een ontwerpinstrument.

Voor de bouwkundige kant: de recente renovatie laat zien dat een beschermd naoorlogs complex verduurzaamd kan worden — dak en zonnepanelen — terwijl het beeld intact blijft. Dat is precies de vraag die in Nederland gaat spelen nu wederopbouwcomplexen monumentstatus krijgen.