Geluid van een buitenunit: de 40 dB op de perceelgrens

Onze pagina's over installatiegeluid leggen uit hoe een buitenunit hoorbaar wordt en wat je eraan kunt doen. Dit artikel geeft de getallen waar de wet mee werkt, en zegt op welk punt ze gelden. Dat laatste is het verschil tussen een gesprek dat ergens heen gaat en een gesprek dat blijft hangen.

De vraag komt vrijwel altijd in dezelfde vorm: de buren hebben een warmtepomp geplaatst, het zoemt, en iemand zegt dat er een norm is. Die norm bestaat, maar hij is niet wat de meeste mensen denken. Het is geen geluidsniveau in je slaapkamer en geen aantal decibel op een afstand van de unit. Het is een waarde op een aanwijsbare plek: de perceelgrens, of een te openen raam.

Wat hier niet staat, is hoe je een unit stiller maakt, wat een omkasting kost of hoe je een klacht bij de gemeente indient. Dit gaat over de eis en over waar die wordt bepaald.

De regels maken twee onderscheidingen, en samen bepalen die welk getal geldt en waar het wordt vastgesteld.

Het eerste is of de installatie binnen of buiten de gevel staat. Een toilet met waterspoeling, een kraan, een mechanische ventilatievoorziening, een installatie voor warmte- of koudeopwekking, een drukverhoger of een lift veroorzaakt in een verblijfsgebied op een aangrenzend bouwwerkperceel een karakteristiek installatie-geluidsniveau van ten hoogste 30 dB. Dat is een waarde binnenshuis, bij de buren, gemeten volgens NEN 5077.

Staat de installatie voor warmte- of koudeopwekking buiten de uitwendige scheidingsconstructie — dus gewoon buiten tegen of naast het huis — dan komt er een tweede eis bij, en die werkt heel anders. Zo'n installatie veroorzaakt op de perceelgrens met een perceel voor een andere woonfunctie een geluidsniveau van ten hoogste 40 dB, berekend volgens de bij ministeriële regeling gestelde regels.

Het tweede is of de buren op een ander perceel wonen of op hetzelfde. Bij een rijtjeshuis of twee-onder-een-kap zijn het meestal aparte percelen: dan geldt de 40 dB op de perceelgrens. Bij appartementen in één complex liggen de woningen op hetzelfde bouwwerkperceel, en dan zit de eis op een andere plek: ten hoogste 40 dB ter plaatse van een te openen raam of deur van een niet-gemeenschappelijk verblijfsgebied van een aangrenzende woonfunctie. Het meetpunt verhuist dus van de erfgrens naar het raam van de buren.

Binnenshuis gelden op hetzelfde perceel dezelfde 30 dB bij de buren, en daarnaast een eis in je eigen woning: een mechanische voorziening voor luchtverversing of warmteterugwinning, of een installatie voor warmte- of koudeopwekking, veroorzaakt in je eigen niet-gemeenschappelijke verblijfsgebied ten hoogste het niveau uit de tabel. Voor een woonfunctie is dat 30 dB. Een ventilatiebox die in je eigen slaapkamer te horen is, is dus óók aan een eis gebonden.

Let op het verschil tussen berekend en gemeten. De 30 dB binnenshuis is een karakteristiek installatie-geluidsniveau volgens NEN 5077: een meting in de opgeleverde woning. De 40 dB buiten is een rekenwaarde volgens een ministeriële regeling. Wie met een decibelmeter op de erfgrens gaat staan, meet niet de grootheid waar de eis over gaat.

En er is één verzachting: bij een tijdelijk bouwwerk met een instandhoudingstermijn van ten hoogste tien jaar wordt uitgegaan van een niveau dat tien decibel lager ligt dan in deze artikelen — dus tien decibel meer geluid is daar toegestaan.

Staat de unit buiten of binnen? Dat bepaalt of de 40 dB überhaupt in beeld komt. Een binnenopstelling valt alleen onder de 30 dB-eisen.

Zijn het twee percelen of één? Kijk op de kadastrale kaart, niet naar de tuinafscheiding. Bij een rijtjeshuis loopt de perceelgrens meestal door de scheidsmuur; bij een appartementencomplex is er één perceel en verhuist het meetpunt naar het raam.

Hoor je het buiten of binnen? Een brom die je in de tuin hoort en binnen niet, is een zaak van de 40 dB. Een brom die juist binnen opvalt — vaak laagfrequent, in een stille slaapkamer — hoort bij de 30 dB en bij NEN 5077.

Wanneer hoor je het? De eisen hierboven kennen geen dag- en nachtwaarde. Dat is anders dan bij veel andere geluidregels, en het betekent dat een unit die 's nachts hard werkt niet een eigen, lagere grens heeft. Het weer en de buitentemperatuur bepalen wel hoe hard de unit draait; een klacht die alleen in een strenge winter speelt, is daarom goed verklaarbaar.

Is er iets veranderd? Deze getallen zijn nieuwbouweisen en gelden bij het plaatsen van de installatie. Bij een bestaande situatie waar niets aan is gewijzigd, is de route een andere: het omgevingsplan en de gemeentelijke regels over hinder.

Zelf kun je de situatie in kaart brengen, en dat scheelt veel. Zoek op de kadastrale kaart waar de perceelgrens loopt. Stel vast of de buurwoning op een ander perceel staat of op hetzelfde. Noteer wanneer je het hoort, bij welk weer, en of je het binnen of buiten hoort. Zoek het typeplaatje van de unit op en bewaar de documentatie.

Wat je niet zelf doet, is de waarde vaststellen. De 40 dB is een rekenwaarde volgens een ministeriële regeling, met aannames over opstelling, reflectie en bedrijfstijd; de 30 dB is een meting volgens NEN 5077 in de afgebouwde woning. Een app of een losse meter geeft een getal, maar niet dit getal, en daarmee kom je in een gesprek met de buren of de gemeente niet verder.

En een unit verplaatsen is zelden een losse handeling. Er zitten koelmiddelleidingen aan, en daarvoor geldt eigen regelgeving en eigen vakbekwaamheid.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, afdeling 4.3 over geluid van bouwwerkinstallaties. Artikel 4.106 is het aansturingsartikel: een bouwwerk biedt bescherming tegen geluid van bouwwerkinstallaties, en voor de gebruiksfuncties in tabel 4.106 wordt daaraan voldaan door naleving van de aangewezen leden.

Voor een woonfunctie wijst die tabel alle leden aan: artikel 4.107 lid 1 en 2, artikel 4.108 lid 1, 2 en 3, en artikel 4.109. De waarde in de tabel is 30 dB. Voor een bijeenkomstfunctie voor kinderopvang en voor een onderwijsfunctie is dat 35 dB; voor de andere gebruiksfuncties wijst de tabel geen waarde aan.

Artikel 4.107 lid 1 zondert een op een aangrenzend perceel gelegen lichte industriefunctie of overige gebruiksfunctie uit. Woon je naast een bedrijfsruimte, dan beschermt dit artikel die ruimte niet.

Voor de 40 dB is de rekenwijze niet in het besluit zelf vastgelegd maar bij ministeriële regeling; die regeling is de Omgevingsregeling. Voor de 30 dB wijst die regeling de uitgave van NEN 5077 aan.