Project

R50 in Berlijn - negentien woningen, gebouwd door de bewoners zelf

5 minuten lezen

Hedendaagse Berlijnse woningbouw, sober en constructief afleesbaar. Een betonnen skelet met een rondom doorlopend balkon, waardoor de gevel als een open rek oogt in plaats van als een gesloten wand. Dat doorlopende balkon is de kern van het ontwerp. Het is geen privébalkon per woning maar een gedeelde buitenruimte die om het hele gebouw loopt en alle woningen met elkaar verbindt. Wie naar buiten stapt, staat op de gemeenschappelijke ruimte. De afwerking is uitgesproken eenvoudig: zichtbeton, standaardmaterialen, weinig detaillering. Dat is bij een bouwgroep een gebruikelijke keuze — het budget gaat naar ruimte en naar het collectief, niet naar afwerking.

Reageren

Gebouwsoort: Woongebouw, gestapelde bouw. Collectief particulier opdrachtgeverschap.
Bouwperiode: Nieuwbouw, na 2010.
Bouwjaar: Opgeleverd in 2013.
Gebouwtype: Woongebouw van zes bouwlagen aan de Ritterstrasse in Berlijn-Kreuzberg, met negentien woningen, een atelier en een reeks gedeelde ruimten. Ontworpen door ifau met Jesko Fezer en Heide en von Beckerath, in nauwe samenwerking met de toekomstige bewoners.
Koop of huur: Koop, via een bouwgroep. De toekomstige bewoners waren samen opdrachtgever en werden eigenaar van hun eigen woning binnen het gezamenlijke gebouw.
Energielabel: Onbekend

R50 in Berlijn-Kreuzberg is een woongebouw uit 2013 met negentien woningen, gebouwd door een groep toekomstige bewoners die samen als opdrachtgever optraden — in Duitsland een Baugruppe, in Nederland vergelijkbaar met collectief particulier opdrachtgeverschap.

Twee dingen maken het bijzonder, en beide gaan over de manier waarop het tot stand kwam.

De grond werd niet aan de hoogste bieder gegund. De gemeente hanteerde een procedure waarin het plan werd beoordeeld op kwaliteit in plaats van op prijs. Daardoor kreeg een bewonersgroep een kavel in een gewilde binnenstadsbuurt, wat bij een gewone grondveiling nooit was gelukt.

Het ontwerp is in gesprekken tot stand gekomen. De architecten hebben het plan in regelmatige bijeenkomsten met de bewoners ontwikkeld, waarbij per woning individuele keuzes mogelijk bleven binnen een gezamenlijk casco.

Naast de woningen zijn er gedeelde voorzieningen: een gemeenschappelijke tuin, een werkplaats, een wasruimte en een dakterras. Onder in het gebouw ligt een dubbelhoge, flexibel te gebruiken ruimte die de entree met de straat verbindt.

Waarom dit voor jou relevant is. Voor zelfbouwers en initiatiefnemers van een CPO is dit het meest gedocumenteerde Europese voorbeeld op kleine schaal — negentien woningen, een omvang die een groep zelf kan dragen.

De gunningsprocedure is het overdraagbare deel. In Nederland gaat gemeentelijke grond doorgaans naar de hoogste bieder of naar een ontwikkelaar, waardoor bewonersinitiatieven op binnenstedelijke locaties kansloos zijn. Een procedure die op plankwaliteit beoordeelt, verandert dat — en verschillende Nederlandse gemeenten experimenteren daar inmiddels mee.

Voor VvE-bestuurders is het gedeelde balkon een leerzaam ontwerp met een keerzijde. Een buitenruimte die om het hele gebouw loopt en van iedereen is, vraagt afspraken over gebruik, onderhoud en privacy. Wat op tekening gemeenschappelijkheid oplevert, kan in de praktijk het gevoel geven dat er langs je raam wordt gelopen.

Voor architecten is het een voorbeeld van een casco dat individuele invulling toelaat: één constructie, negentien verschillende woningen.

Toegepaste maatregelen

collectief particulier opdrachtgeverschap: bewoners als gezamenlijke opdrachtgever
grond verworven via een procedure die op plankwaliteit beoordeelde in plaats van op prijs
betonnen skelet als casco, met individuele invulling per woning
doorlopend gedeeld balkon rondom het gebouw
gedeelde tuin, werkplaats, wasruimte en dakterras
dubbelhoge flexibele ruimte op de begane grond, verbonden met de straat
sobere afwerking, met het budget gericht op ruimte en collectieve voorzieningen

[CONTROLEREN: isolatiewaarden, warmteopwekking en ventilatieconcept opvragen.]

Bouwmethode en materialen

Na-isolatie

Niet van toepassing: dit is nieuwbouw.

Wat lezers kunnen meenemen: een doorlopend betonnen balkon rondom is bouwfysisch een aandachtspunt van de eerste orde. Beton geleidt warmte goed, en een balkonplaat die vanuit de vloer naar buiten doorloopt, is een koudebrug over de volle breedte van de woning.

De oplossing is een thermische onderbreking tussen vloer en balkon — een constructief element dat de krachten doorgeeft en de warmte grotendeels tegenhoudt. Bij Nederlandse nieuwbouw is dat inmiddels standaard; bij bestaande bouw uit de jaren zestig en zeventig is het de reden dat balkons daar de grootste koudebrug van het hele gebouw vormen.

[CONTROLEREN: of en hoe de thermische onderbreking is uitgevoerd.]

Energievoorziening

[CONTROLEREN: warmteopwekking en afgifte opvragen.]

Hoe de ventilatie is geregeld

[CONTROLEREN: ventilatiesysteem opvragen.]

Prestatie en certificering

Toekomstplannen

Niet van toepassing: opgeleverd in 2013.

[CONTROLEREN: ervaringen na ruim tien jaar - functioneert het gedeelde balkon zoals bedoeld, en hoe verloopt het beheer nu er woningen zijn doorverkocht aan mensen die niet bij de bouwgroep hoorden? Dat laatste is bij collectieve projecten de bekende zwakke plek.]

Betrokken partijen

Architecten: ifau met Jesko Fezer, en Heide en von Beckerath.

Opdrachtgever: de bouwgroep van toekomstige bewoners.

[CONTROLEREN: aannemer, constructeur, installateur en de procesbegeleider van de bouwgroep opvragen.]

Producten, materialen en gereedschap

Zichtbeton als constructie en afwerking.

Standaard bouwmaterialen met beperkte detaillering, passend bij het budget.

[CONTROLEREN: isolatiemateriaal, beglazing, de constructieve oplossing voor de balkonaansluiting en installatiecomponenten opvragen.]

Waarom dit inspireert

Wat je hiervan kunt meenemen

Herkomst

Zie voor meer informatie

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Alle projecten