Duurzaamheidseisen bij nieuwbouw: BENG, MPG en wat de regels van een woning vragen

Deze pagina is voor de zelfbouwer en de koper van een nieuwbouwwoning die wil weten welke duurzaamheidseisen de wet aan een nieuwe woning stelt, hoe die worden berekend en getoetst, wat de aannemer en de kwaliteitsborger daarin doen en wat je zelf kunt eisen of kiezen. Ze gaat over de wettelijke ondergrens: BENG, MPG, en de bijbehorende eisen aan luchtdichtheid, ventilatie en oververhitting. De vrijwillige keurmerken en de contractafspraken over prestaties staan op eigen pagina's.

Sinds 1 januari 2021 toetst de gemeente een aanvraag voor een nieuwe woning aan de BENG-eisen, die de vroegere EPC hebben vervangen. De berekening volgt de norm NTA 8800 en levert drie getallen. BENG 1 is de energiebehoefte voor verwarmen en koelen in kilowattuur per vierkante meter per jaar; die hangt af van isolatie, glas, luchtdichtheid, oriëntatie en compactheid, en niet van de installatie. BENG 2 is het primaire fossiele energiegebruik, waarin de installaties meetellen: een warmtepomp scoort beter dan een gasketel, ventilatie met warmteterugwinning beter dan zonder. BENG 3 is het aandeel hernieuwbare energie, meestal zonnepanelen, zonneboiler of een warmtepomp met bodem- of buitenlucht als bron. De grenswaarden verschillen per gebouwtype en voor BENG 1 naar de verhouding tussen schil en vloeroppervlak, zodat een vrijstaande woning niet dezelfde eis krijgt als een tussenwoning.

Naast BENG geldt een eis aan de temperatuuroverschrijding in de zomer, uitgedrukt in een risico-indicator: een goed geïsoleerde woning zonder zonwering en spuimogelijkheid wordt te warm en voldoet niet. En er gelden de gewone eisen aan isolatiewaarden per bouwdeel, aan luchtdichtheid en aan ventilatie, die samen bepalen of BENG 1 haalbaar is.

De MPG, de milieuprestatie van gebouwen, rekent met de nationale milieudatabase: elk materiaal heeft een milieuprofiel over winning, productie, transport, gebruik en sloop, uitgedrukt in schaduwkosten. De som over het gebouw, gedeeld door het vloeroppervlak en de levensduur van 75 jaar, is het MPG-getal in EUR per vierkante meter per jaar. Sinds 1 juli 2021 mag dat voor een woning niet hoger zijn dan 0,8; het voornemen van de rijksoverheid is een aanscherping naar 0,5, en de rekenmethode is in 2025 herzien. Controleer bij de aanvraag welke grens en welke methode gelden.

De toets loopt via de vergunning en, sinds de Wet kwaliteitsborging, via de kwaliteitsborger. De berekeningen worden bij de aanvraag ingediend; de kwaliteitsborger controleert tijdens de bouw of wat er wordt gebouwd overeenkomt met wat er is berekend, en legt dat vast in het dossier bevoegd gezag bij oplevering. Een woning die anders wordt gebouwd dan berekend, bijvoorbeeld met minder isolatie of een andere ketel, voldoet niet aan de vergunning.

In de vergunningaanvraag of de verkoopdocumentatie staan de drie BENG-waarden en de MPG met de grenswaarden ernaast; ontbreken ze, dan is er nog niet gerekend.

De verkoopbrochure noemt "energieneutraal" of "nul op de meter" zonder de getallen: dat zijn geen wettelijke termen en ze zeggen niets over de eisen.

Bij de oplevering ontbreekt het dossier bevoegd gezag of het consumentendossier met de definitieve berekeningen en het energielabel.

De woning krijgt na oplevering een lager energielabel dan de brochure beloofde: de uitvoering is afgeweken van de berekening.

Zonwering, spuiventilatie of een overstek ontbreken bij grote glasvlakken op het zuiden en westen: de zomertoets is dan het knelpunt.

Zelf: de getallen opvragen en lezen, de grenswaarden erbij leggen, vragen naar zonwering en spuiventilatie bij grote glasvlakken, en bij de oplevering het label en het dossier eisen.

Zelf: kiezen voor materialen met een lage milieubelasting en een compacte vorm; dat zijn ontwerpkeuzes waar je invloed op hebt.

Niet zelf: de berekeningen maken of het label registreren; dat is voorbehouden aan gecertificeerde adviseurs. En niet zelf: afwijken van de berekende uitvoering tijdens de bouw zonder herberekening, want dan voldoet de woning niet meer aan de vergunning.

De BENG-eisen, de eis aan de temperatuuroverschrijding en de MPG-eis staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving en gelden voor nieuwbouw; bij verbouw gelden ze niet, tenzij het om een ingrijpende renovatie gaat waarvoor eigen eisen aan de energieprestatie bestaan. De berekening volgt NTA 8800 en de nationale milieudatabase; alleen gecertificeerde adviseurs mogen het energielabel registreren.

Nieuwbouwwoningen worden sinds 1 juli 2018 in beginsel zonder gasaansluiting gebouwd; de gemeente kan een uitzondering maken.

Onder de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen controleert een onafhankelijke kwaliteitsborger of de woning aan de eisen voldoet en levert hij bij gereedmelding een dossier aan de gemeente; de aannemer levert het consumentendossier aan de opdrachtgever. De aannemer blijft na oplevering aansprakelijk voor gebreken die bij oplevering niet zijn ontdekt, ook voor het niet halen van de energieprestatie.

Europese regels (EPBD IV) verplichten tot emissievrije nieuwbouw vanaf 2030 en tot een aanpak van de slechtste bestaande woningen; de eerste Nederlandse uitwerking is in 2026 in werking getreden. Regels en grenswaarden veranderen; controleer bij de aanvraag de actuele waarden of vraag het aan de gemeente.