Begrippen

L

• LaadpaalPremium · ook: Laadpunt, laadstation, wallbox voor de wandmodellen.

  Een laadpaal is een vast laadpunt voor een elektrische auto, aan de gevel of op de oprit. Het laadvermogen wordt uitgedrukt in kilowatt en hangt af van je aansluiting: 3,7 kW bij één fase, 11 of 22 kW bij drie fasen.

• LaagbouwPremium · ook: Laagbouw, lage bouw, laagbouwwoning, laagbouwwijk

  Laagbouw is bebouwing met een beperkt aantal bouwlagen, in de praktijk tot en met vier en zonder lift. Denk aan rijtjeshuizen, twee-onder-een-kapwoningen, vrijstaande huizen en lage portiekflats. Het woord zegt iets over de hoogte, en daarmee ook over de constructie, de ontsluiting en de manier waarop je de woning onderhoudt.

• LaagdiktePremium · ook: Laagdikte, filmdikte, verflaagdikte, coatingdikte

  Laagdikte is de dikte van een aangebrachte laag verf, lak, coating of pleister, gemeten in micrometers of millimeters. Bij verf is het verschil tussen de natte laag direct na het aanbrengen en de droge laag na uitharding het belangrijkste onderscheid. De laagdikte bepaalt hoe lang de laag zijn werk doet.

• LadderPremium · ook: Enkele ladder, schuifladder, reformladder

  Een ladder overbrugt een hoogteverschil. Belangrijk om te weten: een ladder is een klimmiddel, geen werkplek. Vallen van hoogte is een van de meest voorkomende oorzaken van ernstig letsel bij werk in en om het huis.

• LadderrechtPremium · ook: Ladderrecht is de gangbare naam

  Ladderrecht is het recht om tijdelijk het erf van je buren te betreden als dat nodig is om je eigen gebouw of erf te onderhouden of te herstellen. Je mag er een ladder tegen zetten, een steiger plaatsen en materiaal neerleggen. De buurman mag dat niet zomaar weigeren, maar wel een redelijk moment verlangen en schadevergoeding vragen.

• LagetemperatuurradiatorPremium · ook: Lagetemperatuurradiator, lt-radiator, ventilatorradiator, warmtepompradiator

  Een lagetemperatuurradiator is ontworpen om bij een aanvoertemperatuur van vijfendertig tot vijfenveertig graden voldoende warmte af te geven. Dat gebeurt met een groter oppervlak, met ventilatoren of met beide, en het maakt een woning geschikt voor een warmtepomp zonder vloerverwarming.

• LagetemperatuurverwarmingPremium · ook: Lagetemperatuurverwarming, LT-verwarming, laagtemperatuurverwarming

  Lagetemperatuurverwarming is een verwarmingssysteem dat werkt met aanvoerwater van ongeveer vijfendertig tot vijfenveertig graden in plaats van de zeventig tot tachtig graden van een traditionele installatie. Het is de voorwaarde voor vrijwel elke vorm van duurzaam verwarmen. Een warmtepomp levert alleen goed rendement bij een lage aanvoertemperatuur, en hetzelfde geldt voor een warmtenet en voor zonnewarmte. Wie van het gas af wil, komt daarom onvermijdelijk bij dit onderwerp uit — en meestal is de installatie niet het lastigste deel, maar de woning eromheen.

• LakPremium · ook: Lak, lakverf, aflak, glansverf, emaille

  Lak is dekkende verf met een gladde, gesloten film, bedoeld als afwerklaag op hout, metaal en kunststof. De aflak bepaalt het uiterlijk en niet de levensduur; die zit in de grondlaag en in de voorbereiding.

• Lambda-waardePremium · ook: Lambda-waarde, warmtegeleidingscoëfficiënt, lambdawaarde, λ-waarde

  De lambda-waarde geeft aan hoe goed een materiaal warmte geleidt, uitgedrukt in watt per meter per kelvin; hoe lager, hoe beter het isoleert. Het is een eigenschap van het materiaal en niet van de laag: pas gedeeld door de dikte wordt het een isolatiewaarde waarmee je offertes kunt vergelijken.

• LambdawaardePremium · ook: Lambdawaarde, warmtegeleidingscoefficient, lambda, lambda-D

  De lambdawaarde geeft aan hoe goed een materiaal warmte geleidt, uitgedrukt in watt per meter per kelvin. Hoe lager het getal, hoe beter het materiaal isoleert. Het is de enige eigenschap waarmee isolatiematerialen onderling eerlijk te vergelijken zijn: alle andere getallen op een verpakking — de Rd-waarde, het energielabel, de dikte — volgen eruit of hangen ervan af.

• LambriseringPremium · ook: Lambrisering, wandbetimmering, beschot, paneelwand, wandpanelen

  Lambrisering is een betimmering tegen de onderste helft of het geheel van een wand, doorgaans van hout of van plaatmateriaal. Het is ooit ontstaan als bescherming: het onderste deel van een muur krijgt de klappen, de schoppen en het vocht, en een houten schil vangt dat op. In een oud pand doet het dat nog steeds. In een nieuw pand is het vrijwel altijd een esthetische keuze — en daar zit de valkuil, want een betimmering tegen een vochtige muur maakt het probleem erger in plaats van beter.

• LaminaatPremium · ook: Laminaatvloer

  Laminaat is een vloerafwerking met een houtvezelkern en een bedrukte slijtlaag die hout of steen nabootst. Het wordt zwevend gelegd met een kliksysteem, zonder lijm. Het is goedkoop en snel te leggen, en gevoelig voor water.

• LariksPremium · ook: Lariks, larix, larikshout, lorkenhout

  Lariks is een naaldhoutsoort die als enige Europese naaldboom zijn naalden verliest, met een harsrijk en relatief zwaar kernhout. Het is in Nederland de gangbare keuze voor gevelbekleding die onbehandeld mag vergrijzen.

• Lasbril · ook: Lasbril, lasgoggle, autogeenbril

  Een lasbril is een oogbescherming met een donker filter dat het felle licht en de onzichtbare straling van een vlam of een lasboog tegenhoudt. Een gewone veiligheidsbril houdt wel splinters tegen maar geen straling.

• LasdoosPremium · ook: Lasdoos, aftakdoos, verdeeldoos, centraaldoos, verbinddoos

  Een lasdoos is de doos waarin kabels met elkaar worden verbonden, zonder dat er schakelmateriaal in zit. Er geldt één regel die alles bepaalt: elke verbinding moet bereikbaar blijven. Een lasdoos die is weggestuukt, achter een plaat is verdwenen of in een dichtgestorte vloer zit, is niet toegestaan — en het is een probleem dat pas zichtbaar wordt op het moment dat er iets mis is en niemand weet waar hij zoeken moet.

• LasdopPremium · ook: Lasdop, kroonsteen, lasklem, steekklem, verbindingsklem, wago

  Een lasdop is een verbindingsmiddel waarmee twee of meer elektrische aders met elkaar worden verbonden. Het is het kleinste onderdeel van een elektrische installatie en de plek waar het het vaakst misgaat. Een slechte verbinding heeft overgangsweerstand, en overgangsweerstand geeft warmte — die warmte tast de verbinding verder aan, waardoor het nog heter wordt. Dat proces versnelt zichzelf, en het is een van de bekendste oorzaken van elektrische brand in woningen. Een bruine of verkleurde lasdop is daarmee een brandsignaal.

• Laskap · ook: Laskap, lashelm, lasmasker, lasscherm

  Een laskap is een gezichtsscherm met een donker filter dat je ogen en huid beschermt tegen de straling, de vonken en de spatten van het lassen. Het filter houdt ultraviolet en infrarood licht tegen en dempt het felle booglicht zo ver dat je de las nog kunt zien.

• LasklemPremium · ook: Lasklem, verbindingsklem, aftakklem, kroonsteen, wago (merknaamgeworden), lusterklem

  Een lasklem is een klem waarmee je twee of meer elektrische geleiders met elkaar verbindt zonder te solderen of te draaien. De eis achter het product is eenvoudig en absoluut: een verbinding in een vaste elektrische installatie moet bereikbaar en controleerbaar blijven. Een lasklem maakt dat mogelijk. Een gedraaide en getapete verbinding achter een dichtgezette wand voldoet daar niet aan, ook als hij het jarenlang doet.

• LastbalanceringPremium · ook: Lastbalancering, load balancing, dynamisch lastbeheer, laadmanagement

  Lastbalancering is het automatisch verdelen van de beschikbare elektrische capaciteit over de toestellen die er tegelijk gebruik van willen maken. Het is ontstaan uit een eenvoudig probleem: de aansluiting van een woning is niet meegegroeid met wat erin staat. Een laadpunt, een warmtepomp en inductiekoken vragen samen meer dan een gewone aansluiting kan leveren. Lastbalancering lost dat op door voorrang te regelen in plaats van de aansluiting te verzwaren.

• LastbeheerPremium · ook: meestal in het Engels

  Lastbeheer is het automatisch begrenzen en verdelen van het stroomverbruik in een woning of gebouw, zodat het totaal nooit boven de aansluitwaarde uitkomt. Het wordt vooral gebruikt bij laadpalen: de paal laadt hard als de rest van het huis weinig vraagt en zachter als de oven, de wasdroger en de warmtepomp tegelijk aanstaan.

• LateiPremium

  Een latei is de balk boven een raam- of deuropening die het metselwerk erboven draagt en de last naar de muurdelen ernaast overbrengt. Zonder latei zakt het metselwerk boven een opening in.

• LatexPremium · ook: Latex, muurverf, dispersieverf, acrylverf voor muren

  Latex is watergedragen muurverf op basis van een kunststofdispersie, gebruikt voor wanden en plafonds binnen en soms buiten. Het is de meest gebruikte verf in Nederlandse woningen. De keuze tussen matte en glanzende latex gaat over reinigbaarheid tegenover het verbergen van oneffenheden, en de keuze voor dampopen of dampdicht is bouwfysisch relevant bij vochtige muren.

• LatexverfPremium · ook: Latexverf, latex, muurverf, dispersieverf, acrylverf voor wanden

  Latexverf is watergedragen muurverf waarin kunststofdeeltjes zijn gedispergeerd, die na verdamping van het water samenvloeien tot een aaneengesloten laag. De hele bruikbaarheid zit in dat samenvloeien. Het water verdampt eerst, en pas daarna trekken de deeltjes elkaar samen tot een film. Dat proces vraagt tijd en temperatuur, en het is de reden dat latex die op een koude wand of in tocht is aangebracht nooit de hardheid en de reinigbaarheid haalt die op het blik staat.

• LedermesPremium · ook: Ledermes, leermes, halfmaanmes, snijmes voor leer en voor zeil

  Een ledermes is een mes met een breed, vaak halfrond blad, oorspronkelijk bedoeld voor het snijden van leer. In de bouw komt het woord voor bij vloerleggers en dakdekkers, die vergelijkbare messen gebruiken voor het snijden van zeil, linoleum, tapijt en dakbanen. Het brede blad geeft een strakke, doorlopende snede die met een gewoon mes lastig is.

• LedlampPremium · ook: Ledlamp, led-lamp, LED-lamp, ledverlichting, ledspot

  Een ledlamp is een lichtbron op basis van halfgeleiders die aanzienlijk minder energie gebruikt dan een gloeilamp. Het rekenen in watt is voorbij: bij led zegt het wattage vrijwel niets over hoeveel licht je krijgt. Wat je nodig hebt is het aantal lumen — dat staat op de verpakking en het is de enige maat die te vergelijken is. Daarnaast bepalen twee andere getallen of je tevreden bent met het licht: de kleurtemperatuur in kelvin en de kleurweergave-index.

• LeefkuilPremium

  Een leefkuil is een verdiept zitgedeelte in de woonkamer, meestal een of twee treden lager dan de rest van de vloer, met een vaste zithoek eromheen. Je vindt ze vooral in woningen uit de jaren zestig en zeventig. De verdieping is meestal maar twintig tot veertig centimeter, maar dat verschil bepaalt de hele plattegrond eromheen.

• LeegstandPremium · ook: Leegstand is het gangbare woord

  Leegstand is de toestand waarin een woning of gebouw niet wordt bewoond of gebruikt. Voor het gebouw zelf is dat vaak schadelijker dan bewoning, en voor de eigenaar heeft het gevolgen voor de verzekering, de hypotheek, de gemeentelijke heffingen en de mogelijkheid om tijdelijk te verhuren.

• LeemPremium · ook: Leem, leemstuc, leempleister, leemsteen

  Leem is een mengsel van klei, silt en zand dat als bouwmateriaal wordt gebruikt voor pleisterwerk, voor vullingen in vakwerk en voor massieve wanden. Het is een van de oudste bouwmaterialen en het is de laatste jaren terug in de aandacht vanwege twee eigenschappen: het reguleert de luchtvochtigheid in een ruimte en het heeft een zeer lage milieubelasting.

• LegesPremium

  Leges zijn de kosten die de gemeente in rekening brengt voor het behandelen van een aanvraag, zoals een omgevingsvergunning voor bouwen. Je betaalt voor de behandeling, niet voor de uitkomst: ook bij een weigering zijn de leges verschuldigd. De hoogte hangt bij bouwen meestal af van de bouwkosten.

• LegionellaPremium · ook: Legionellabacterie, veteranenziekte

  Legionella is een bacterie die in leidingwater voorkomt en die zich vermeerdert bij temperaturen tussen ongeveer 25 en 50 graden. Besmetting gebeurt niet door drinken maar door inademen van waternevel: onder de douche, bij een tuinslang die in de zon heeft gelegen, bij een sproeier. De beheersing is daarmee eenvoudig samen te vatten: koud water koud houden, warm water warm houden, en stilstand voorkomen.

• LegplanPremium · ook: Legplan, leidingtekening, verlegplan, revisietekening, as-builttekening

  Een legplan is de tekening waarop staat waar leidingen en kabels werkelijk zijn gelegd, voordat vloeren, wanden en plafonds werden dichtgemaakt. Het is het document dat bepaalt of je later veilig kunt boren en of een lek gericht kan worden gezocht.

• LegverbandPremium · ook: Legpatroon, straatverband, verband

  Het legverband is het patroon waarin bestrating, tegels of stenen worden gelegd. Het bepaalt niet alleen het uiterlijk maar vooral hoeveel de bestrating kan verschuiven onder belasting.

• LeibedekkingPremium · ook: Leibedekking, leidak, leiendak, leiendekking, natuurleien

  Leibedekking is een dakbedekking van dunne stenen platen, die overlappend op een houten ondergrond worden bevestigd. De prijs van een leiendak wordt afgeschreven op de lei, en de lei is niet wat het eerst opgeeft. Een natuurlei gaat honderd jaar mee, de spijker waarmee hij hangt de helft daarvan. Het dak wordt niet vervangen omdat de leien op zijn maar omdat de bevestiging het begeeft en het beschot eronder is aangetast — en bij het vernieuwen is een groot deel van de oude leien gewoon herbruikbaar. Wie een offerte krijgt waarin alle leien nieuw zijn, mag daar naar vragen.

• LeidekkerPremium · ook: Leidekker, leiendekker, schaliedekker, leislager

  Een leidekker legt en herstelt daken en gevels met natuurleien of vezelcementleien. Het vak kent een gegeven dat het onderhoud volledig stuurt en dat weinig eigenaren kennen. Een natuurlei gaat langer mee dan de spijkers en haken waarmee hij vastzit. Een leiendak dat na zestig of tachtig jaar leien begint te verliezen, is daarom zelden versleten: de bevestiging is op, en de leien zelf zijn vaak nog goed. Dat opent een route die bij een pannendak niet bestaat — het dak opnieuw laten leggen met de bestaande leien, tegen een fractie van de kosten van nieuw materiaal.

• LeidingdetectiePremium · ook: Leidingdetectie, leidingopsporing, kabeldetectie, kabelopsporing

  Leidingdetectie is het opsporen van kabels, buizen en leidingen die je niet kunt zien, voordat je boort, freest, zaagt, breekt of graaft. Het gaat om elektrische kabels in wanden en vloeren, om water- en gasleidingen, om vloerverwarming in de dekvloer en om kabels en buizen in de grond rond de woning.

• LeidingdetectorPremium · ook: Leidingdetector, leidingzoeker, kabeldetector, multidetector, metaaldetector voor wanden

  Een leidingdetector spoort leidingen en constructiedelen op achter een wand of vloer. Het apparaat wekt vertrouwen en dat vertrouwen moet je afbakenen. Een detector vindt metaal en hij vindt spanning — een kunststof waterleiding zonder stroom erop ziet hij niet. Dat is precies de leiding die bij het boren de meeste schade veroorzaakt, en het is de reden dat een detector nooit het laatste woord is. Gebruik hem, en combineer hem met wat je uit de opbouw van de woning weet: de zones waarin leidingen horen te lopen, de plaats van schakelaars en kranen, en de tekening als die er is.

• LeidingisolatiePremium · ook: Leidingisolatie, ook buisisolatie, pijpisolatie of isolatieschalen

  Leidingisolatie is een laag isolatiemateriaal om een leiding heen, meestal een voorgevormde koker of schaal van schuim, rubber of minerale wol. Zij houdt warmte in warme leidingen, houdt koudwaterleidingen koud en droog, en beschermt leidingen in koude ruimten tegen bevriezen.

• LeidingwerkPremium · ook: Leidingwerk, leidingnet, buizenwerk, installatieleidingen

  Leidingwerk is het geheel van buizen in een gebouw waardoor water, afvalwater, gas, verwarmingswater en soms lucht wordt getransporteerd. Het is het onderdeel van een woning dat het slechtst is gedocumenteerd en het duurst is om achteraf te bereiken. Vrijwel elke ingrijpende verbouwing loopt op enig moment vast op de vraag waar iets loopt, en vrijwel elke waterschade begint op een plek die niemand had ingetekend.

• LeihaakPremium · ook: Leihaak, leienhaak, storm haak voor leien, crochet

  Een leihaak is een gebogen metalen haak waarmee een natuursteen- of vezelcementlei op het dak wordt vastgezet. Hij grijpt om de onderrand van de lei en houdt hem tegen opwaartse wind. De haak is klein, hij is goedkoop, en hij bepaalt de levensduur van het hele leiendak: als het materiaal van de haak eerder opgeeft dan de lei, gaat een dak dat honderd jaar had kunnen meegaan er na dertig af.

• LeisteenPremium · ook: Leisteen, lei

  Leisteen is een metamorf gesteente dat zich in dunne platen laat splijten. Die splijtbaarheid maakt het uitermate geschikt als dakbedekking en als vloertegel. Het is dicht, vorstbestendig en vrijwel onderhoudsvrij, en natuurleien op een dak gaan tot honderdvijftig jaar mee.

• LekdetectiePremium · ook: Lekopsporing, lekzoeken, lokaliseren van een lek

  Lekdetectie is het opsporen van de plaats van een lekkage zonder de constructie open te breken. Het bestaat omdat de plek waar het water uitkomt zelden de plek is waar het binnenkomt. Water loopt langs balken, over folie en door leidingkokers, en het verschijnt meters verderop.

• LekdorpelPremium · ook: Lekdorpel, druipdorpel

  Een lekdorpel is een profiel dat onder een kozijn of onder een gevelopening wordt aangebracht om water af te voeren, met een naar buiten stekende rand die het water laat afdruipen. Het onderscheid met de waterslag is dat een lekdorpel doorgaans dunner is en op of tegen een bestaand element wordt gemonteerd, vaak bij renovatie.

• LekkagePremium · ook: Lekkage, lek, waterschade

  Een lekkage is water dat op een ongewenste plaats binnenkomt of vrijkomt: via het dak, de gevel, een leiding, een afvoer of een aansluiting. Het onderscheidt zich van optrekkend en doorslaand vocht doordat er een aanwijsbare bron is, en het onderzoek richt zich op het vinden daarvan.

• Lepelboor · ook: Lepelboor, lepelboortje, lepelvormige boor

  Een lepelboor is een houtboor met een halfronde, lepelvormige punt zonder centreerpunt en zonder spiraal. Hij snijdt met de rand van de holle bak. Omdat hij zichzelf niet centreert, kun je hem tijdens het boren bijsturen en zo een gat maken dat niet loodrecht op het oppervlak staat.

• LessenaarsdakPremium · ook: Lessenaardak, eenzijdig hellend dak, pultdak

  Een lessenaarsdak is een dak met een enkel hellend vlak, dat aan de ene zijde hoog is en aan de andere laag. Er is geen nok in de gebruikelijke zin. Het is de dakvorm die bij moderne woningbouw en bij aanbouwen veel wordt toegepast, en die zich bij uitstek leent voor zonnepanelen wanneer het vlak op het zuiden ligt.

• LeuningPremium · ook: Leuning, trapleuning, handleuning, handregel, handgreep langs de trap, muurleuning of wandleuning als zij aan de muur zit, leuningregel als bovenregel van een balustrade

  Een leuning is de regel langs een trap, bordes of hellingbaan die je met de hand vasthoudt om je evenwicht te bewaren. Zij zit aan de muur met houders of bovenop een balustrade. Bij trappen die meer dan een meter hoogte overbruggen, is een leuning verplicht.

• LevenhypotheekPremium

  Een levenhypotheek is een hypotheekvorm waarbij je tijdens de looptijd niets aflost, maar premie betaalt voor een levensverzekering die op de einddatum een bedrag uitkeert waarmee de schuld wordt afgelost. Je betaalt dus rente over de volle schuld plus premie. Wat de polis uiteindelijk oplevert, hangt af van de variant die je hebt.

• LevenscyclusanalysePremium · ook: LCA, levenscyclusanalyse, milieueffectanalyse

  Een levenscyclusanalyse berekent de milieueffecten van een product of gebouw over de hele levensduur: winning, productie, transport, bouw, gebruik, onderhoud, sloop en verwerking. Het is de methode waarmee onderbouwd kan worden welk materiaal werkelijk beter is, in plaats van af te gaan op intuïtie of op marketing.

• LevensduurPremium · ook: Levensduur, gebruiksduur, standtijd, restlevensduur

  De levensduur van een bouwdeel is de periode waarin het zijn functie vervult, en die is geen eigenschap van het materiaal maar de uitkomst van materiaal, uitvoering, belasting en onderhoud. Er zijn drie soorten die zelden samenvallen, en een bouwdeel wordt in de praktijk meestal vervangen om de reden die het minst met techniek te maken heeft.

• Levensloopbestendig wonenPremium · ook: Levensloopbestendig wonen, levensloopbestendige woning, levensloopgeschikt wonen, toekomstbestendig wonen, aanpasbaar wonen

  Levensloopbestendig wonen betekent dat een woning geschikt is of eenvoudig geschikt te maken is om er te blijven wonen als je ouder wordt of een beperking krijgt. Het gaat om een woning zonder drempels, met brede deuren, een badkamer en slaapkamer die zonder trap bereikbaar zijn en ruimte om je met een rollator of rolstoel te bewegen.

• Lichtschakelaar · ook: Lichtschakelaar, schakelaar, lichtknop, wandschakelaar

  Een lichtschakelaar is het bedieningspunt waarmee je een lichtpunt aan- en uitzet. Hij onderbreekt de fasedraad in de leiding naar het armatuur. In een woning zit hij meestal ingebouwd in een doos in de wand, achter een afdekraam dat bij de rest van het schakelmateriaal past.

• LichttoetredingsfactorPremium · ook: Lichttoetredingsfactor, lichtdoorlatingsfactor, lichtdoorlatendheid, lichttransmissie.

  De lichttoetredingsfactor is het deel van het zichtbare daglicht dat door een ruit heen komt. Je schrijft hem als getal tussen 0 en 1, of als percentage. Een LTA van 0,78 betekent dat achtenzeventig procent van het licht binnenkomt en de rest wordt teruggekaatst of in het glas opgenomen.

• LiftPremium · ook: Lift, personenlift, elevator

  Een lift is een installatie die personen of goederen verticaal vervoert tussen bouwlagen. Bij het plaatsen in een bestaand gebouw stuit het plan zelden op de techniek. Het stuit op de schacht en op de vergadering. Voor de schacht is meer nodig dan de kooi: een put onder de laagste stopplaats en een overloop boven de hoogste, plus een fundering en doorbraken in elke vloer. Die ruimtevraag is de reden dat de meeste plannen in bestaande portiekflats stranden. En omdat een schacht altijd gemeenschappelijke delen raakt, is er een besluit van de vergadering nodig — bij een ingreep van deze omvang doorgaans met een gekwalificeerde meerderheid en soms met een wijziging van de splitsingsakte. En daar komt de post bij die bij de investeringsbeslissing structureel wordt onderschat: onderhoud en verplichte periodieke keuring lopen jaarlijks door, decennialang.

• LiftschachtPremium · ook: Liftschacht is de gangbare term

  Een liftschacht is de verticale koker waarin de liftcabine op en neer beweegt, met daaronder de schachtput en daarboven de schachtkop. De schacht is bouwkundig een eigen onderdeel van het gebouw: hij draagt mee, hij scheidt brandcompartimenten en hij geleidt geluid door het hele gebouw.

• LiggerPremium · ook: Ligger, balk, draagbalk

  Een ligger is een horizontaal dragend element dat belasting overspant tussen twee of meer steunpunten. Zij werkt op buiging. Bij verbouwingen is de ligger het element dat de belasting opvangt van een weggehaalde muur, en de dimensionering ervan bepaalt of het werk slaagt.

• Lijm · ook: Lijm, kleefstof, adhesief

  Lijm is een stof die twee oppervlakken aan elkaar hecht en na verharding kracht overbrengt. Anders dan kit is lijm bedoeld om te dragen en niet om een bewegende naad te dichten. Welke lijm je nodig hebt, hangt af van de materialen, de belasting en de vochtigheid ter plaatse.

• LijmkamPremium · ook: Lijmkam, kamspaan, tandspaan, getande spaan, tandtroffel

  Een lijmkam is een spaan met tanden waarmee tegellijm in gelijkmatige ribbels wordt verdeeld. Het is een van de goedkoopste gereedschappen in de bouw en het bepaalt iets duurs: de maat van de vertanding bepaalt hoeveel lijm er onder de tegel komt. Te weinig lijm geeft holle plekken en losse tegels; te veel lijm geeft een tegel die te hoog komt en lijm die door de voeg omhoog perst. De juiste maat staat op de zak lijm en op de doos tegels, en vrijwel niemand kijkt.

• LijmklemPremium · ook: Lijmklem, lijmtang, klem, schroefklem, spanklem

  Een lijmklem houdt twee delen tegen elkaar terwijl de lijm uithardt. De reflex is zo vast mogelijk aandraaien en dat verzwakt de verbinding. Een lijmnaad heeft lijm nodig; te vast klemmen perst hem eruit en dan hecht droog hout op droog hout. Wat je zoekt is voldoende druk om de delen sluitend tegen elkaar te brengen en een dun, gelijkmatig lijmlaagje te houden — herkenbaar aan een kleine, gelijkmatige rups lijm die overal langs de naad naar buiten komt. Komt er niets uit, dan was er te weinig lijm of te veel druk; komt er veel uit, dan was er te veel lijm.

• LijmmortelPremium · ook: Lijmmortel, dunbedmortel, lijm voor blokken, blokkenlijm

  Lijmmortel is een fijne mortel die in een laag van twee tot vier millimeter wordt aangebracht, in plaats van de tien tot vijftien millimeter van een metselmortel. Zij wordt gebruikt voor maatvaste blokken zoals cellenbeton en kalkzandsteen, en zij vergeeft niets aan de ondergrond.

• LijnoliePremium · ook: Lijnolie, lijnzaadolie, standolie, gekookte lijnolie, lijnolieverf

  Lijnolie is een plantaardige olie uit lijnzaad die het hout intrekt en daar door opname van zuurstof uithardt. Het is de oudste houtbescherming die we hebben, en het is ook het materiaal met het meest onderschatte gevaar in de doe-het-zelfhoek: een prop met lijnolie doordrenkte doeken kan spontaan ontbranden. Dat is geen verhaal maar een chemisch proces, en het is een terugkerende oorzaak van werkplaats- en woningbranden.

• Lineaire hypotheekPremium · ook: Lineaire hypotheek is de gangbare naam

  Bij een lineaire hypotheek los je elke maand hetzelfde bedrag af, waardoor de schuld gelijkmatig daalt. Omdat je rente betaalt over een steeds kleinere schuld, daalt je maandlast elke maand een beetje. Je begint dus hoog en eindigt laag.

• LinoleumPremium · ook: Linoleum, lino, marmoleum, natuurlinoleum

  Linoleum is een vloerbedekking van geoxideerde lijnolie met houtmeel, kurkmeel, harsen en kalksteen, op een juterug. Het is een van de weinige echt biobased vloeren, het gaat twintig tot veertig jaar mee, en het heeft één eigenschap die iedereen die er voor het eerst mee werkt verrast: een nieuwe linoleumvloer is geel en wordt vanzelf lichter. Dat heet de droogkamergeling en hij trekt binnen enkele weken bij daglicht weg — het is geen fabricagefout en er is geen reden om te klagen.

• LintbebouwingPremium · ook: Lintbebouwing, bebouwingslint, lint

  Lintbebouwing is bebouwing die in een rij langs een weg, dijk of vaart staat, met de woningen aan een of twee zijden van die lijn en het open land daarachter. Het is geen ontworpen wijk maar een gegroeide reeks. Perceel na perceel is in de loop van decennia volgebouwd. Je herkent het aan de wisselende breedtes en bouwjaren.

• LintvoegPremium · ook: Lintvoeg, liggende voeg, horizontale voeg, legvoeg

  Een lintvoeg is de horizontale voeg tussen twee lagen metselwerk. Hij is dun, doorgaans tien tot twaalf millimeter, en hij doet meer dan hij lijkt: hij verdeelt de druk gelijkmatig over de stenen, hij houdt regen tegen, en hij is de laag waarin het metselwerk zijn kleine bewegingen opvangt. Bij vrijwel elke gevelklacht, vocht, scheuren, uitbloei, roestende ankers, loopt het spoor via de lintvoeg.

• LintzaagPremium · ook: Lintzaag, bandzaag, zaagband, lintzaagmachine

  Een lintzaag is een machine met een doorlopende, verticaal lopende zaagband over twee of drie wielen. Er is één getal dat bepaalt wat je met de machine kunt zagen, en dat staat niet op de machine maar op de band. De breedte van de zaagband bepaalt de kleinste bocht die je kunt zagen. Een smalle band van zes millimeter volgt een krappe ronding; een brede band van vijfentwintig of meer loopt kaarsrecht maar wil niet de bocht om. Wie met een brede band een kromme lijn probeert te volgen, klemt de band vast, verdraait hem en breekt hem — en dat is bij deze machine de meest voorkomende schade.

• LiplasPremium · ook: Liplas, lipverbinding, lasverbinding

  Een liplas is een verbinding waarbij twee stukken hout in de lengte aan elkaar worden gezet, met een overlap waarin van elk deel een stuk van de dikte is weggenomen. Bij herstelwerk is het de methode waarmee je alleen het aangetaste eind van een balk, stijl of dorpel vervangt en de rest van het hout laat zitten.

• Loden leidingPremium · ook: Loden leiding, loden waterleiding, loden buis

  Een loden leiding is een drinkwaterleiding van lood, aangelegd tot ruwweg 1960 en sindsdien niet meer toegepast. Er is één herkenningspunt dat direct duidelijkheid geeft en dat de meeste mensen niet kennen. Loden leidingen zijn dof grijs, zacht genoeg om met een nagel een kras in te zetten, en ze zijn met bolle, ronde verbindingen gesoldeerd in plaats van met knel- of schroefkoppelingen. Koper is roodbruin en veert, verzinkt staal is glanzend grijs en hard, kunststof is wit of grijs en licht. Loop de meterkast en de kruipruimte af en probeer die kras: dat is de test die geen afspraak vereist. Waarom het ertoe doet: lood lost langzaam op in stilstaand water, en het is vooral schadelijk voor jonge kinderen en ongeboren kinderen, bij wie het de ontwikkeling van het zenuwstelsel beïnvloedt. Voor die groep is er geen veilige ondergrens.

• LogboekPremium · ook: Logboek, onderhoudslogboek, installatielogboek, gebouwlogboek, bouwlogboek

  Een logboek is een doorlopend register waarin je per datum vastlegt wat er aan een gebouw of installatie is gecontroleerd, onderhouden, gerepareerd of waargenomen. Het laat later zien wat er wanneer is gebeurd, door wie, en met welk resultaat.

• LoodPremium · ook: Lood, bladlood, loodslabbe, loketten

  Lood is een zacht, zwaar en zeer goed vervormbaar metaal, in de bouw gebruikt voor waterdichte aansluitingen bij daken, schoorstenen en gevels. Het gaat honderd jaar mee en het is vrijwel niet te evenaren in vormbaarheid. Tegelijk is lood giftig: loden waterleidingen en loodhoudende verf zijn een gezondheidsrisico dat in oudere woningen nog steeds voorkomt.

• LoodgieterPremium · ook: Loodgieter, installateur, sanitair installateur, water- en verwarmingsinstallateur

  Een loodgieter legt en onderhoudt leidingen voor water, afvoer en verwarming, en installeert sanitair. Bij de rekening kijken mensen naar het onderdeel, en daar zit het geld meestal niet. Het grootste deel van de kosten zit in het bereikbaar maken van wat er kapot is, niet in het onderdeel zelf. Een koppeling van vijftien euro achter een betegelde wand is een dag hakken, herstellen en opnieuw tegelen; dezelfde koppeling achter een inspectieluik is twintig minuten. Bereikbaarheid wordt bepaald bij de verbouwing, jaren voordat er iets stukgaat — en dat is precies het moment waarop erover wordt heen gestapt.

• LoodhamerPremium · ook: Loodhamer, zachte hamer, zachtslaghamer, bosseerhamer, loodklopper

  Een loodhamer is een zachte hamer voor werk waarbij het werkstuk niet beschadigd mag raken, of voor het vormen van bladlood. Bij de klassieke uitvoering met een loden kop is er iets bijgekomen dat zwaarder weegt dan het gemak. Lood is giftig en de kop van een loden hamer slijt af — de deeltjes die vrijkomen, komen op je handen en in de werkplaats terecht. Dat is de reden dat loden hamers in professionele werkplaatsen zijn vervangen door koper, nylon of terugslagvrije uitvoeringen, en dat je bij een oude loodhamer in een geërfde kist beter kunt kiezen voor een alternatief.

• Loodhoudende verfPremium · ook: Loodhoudende verf, loodverf, loodwitverf, menie

  Loodhoudende verf is oude verf waarin lood als pigment of droger is verwerkt. Zolang de laag heel is en er niets mee gebeurt, doet hij niets. Het risico ontstaat op het moment dat je hem gaat bewerken: droog schuren, schrapen of afbranden maakt van een onschuldige laag een fijne stof- of dampwolk die door de hele woning trekt. En het gaat om een zwaar metaal dat zich in het lichaam ophoopt en dat bij jonge kinderen de hersenontwikkeling raakt. De maatregel is dus niet de verf weghalen maar de bewerking veranderen: nat schuren of chemisch afbijten, met afgeschermde werkplek en zonder kinderen in huis.

• LoodslabbePremium · ook: Loodslabbe, slab, loodstrook, flashing

  Een loodslabbe is een strook lood die de aansluiting afdicht tussen een dakvlak en opgaand werk, zoals een schoorsteen, een dakkapel of een muur. Het is een klein onderdeel met een grote betekenis: de overgrote meerderheid van de lekkages in hellende daken zit niet in de pannen maar in deze aansluitingen.

• LoodwerkPremium · ook: Loodwerk, lood, bladlood, loodaansluiting, loodstrook

  Loodwerk is al het bladlood dat op een dak of aan een gevel water keert op de plekken waar twee bouwdelen elkaar raken: bij de schoorsteen, langs een dakkapel, bij een dakdoorvoer, boven een kozijn en waar een plat dak tegen een muur komt. Het lood buigt zich naar de vorm en houdt de naad droog.

• LoofhoutPremium · ook: Loofhout, hardhout

  Loofhout is hout van loofbomen, bomen die hun blad verliezen. Het staat tegenover naaldhout van coniferen. De meeste loofhoutsoorten zijn dichter, harder en duurzamer dan naaldhout, en daarom worden ze gebruikt waar sterkte, slijtvastheid of buitenduurzaamheid nodig is.

• Looplamp · ook: Looplamp, handlamp, inspectielamp, werklamp, klemlamp, staaflamp

  Een looplamp is een verplaatsbare lamp met een greep of een haak waarmee je licht meeneemt naar de plek waar je werkt. Je gebruikt hem in een kruipruimte, op zolder, in de meterkast of achter een kast, overal waar de vaste verlichting niet komt.

• LoopslotPremium · ook: Loopslot, dagslot, vallenslot

  Een loopslot is een slot met alleen een dagschoot: de schuine tong die vanzelf in de sluitplaat valt als je de deur dichtdoet en die met de kruk wordt teruggetrokken. Het houdt de deur dicht maar het vergrendelt niet. Voor binnendeuren is dat precies genoeg; voor een buitendeur is het onvoldoende.

• LosmaakbaarheidPremium · ook: Losmaakbaarheid, demontabiliteit, omkeerbaarheid

  Losmaakbaarheid is de mate waarin bouwdelen en materialen aan het einde van hun gebruiksduur zonder schade uit elkaar te halen zijn. Het is de voorwaarde voor werkelijk hergebruik: wat je niet los krijgt, kun je niet opnieuw gebruiken, hoe goed het materiaal ook is.

• Lucht-luchtwarmtepompPremium · ook: Lucht-luchtwarmtepomp, airco met verwarmingsfunctie, split-airco, multisplit

  Een lucht-luchtwarmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht en blaast die als warme lucht de ruimte in. Hij verwarmt alleen de ruimte waar een binnenunit hangt, en hij levert geen warm tapwater.

• Lucht-waterwarmtepompPremium · ook: Lucht-waterwarmtepomp, luchtwarmtepomp, volledig elektrische warmtepomp, all-electric warmtepomp

  Een lucht-waterwarmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht en brengt die over op het cv-water voor verwarming en tapwater. Het rendement hangt af van de aanvoertemperatuur; hoe lager die kan, hoe hoger de opbrengst per kilowattuur stroom.

• LuchtdebietPremium · ook: Debiet, luchtvolumestroom, ventilatiedebiet

  Het luchtdebiet is de hoeveelheid lucht die per tijdseenheid door een kanaal, een ventiel of een rooster stroomt. Het is de maat waarin ventilatie wordt uitgedrukt en gecontroleerd. Een systeem dat het berekende debiet niet haalt, ventileert niet zoals bedoeld, en dat is bij vochtklachten vrijwel altijd het beginpunt van het onderzoek.

• LuchtdichtheidPremium · ook: Luchtdicht bouwen, kierdichting.

  Luchtdichtheid is de mate waarin een woning ongewenste luchtstroming door kieren en naden tegenhoudt. Hoe luchtdichter, hoe minder warmte er ongemerkt weglekt. Luchtdicht betekent niet dat er niet geventileerd wordt; dat gebeurt gecontroleerd.

• LuchtgeluidPremium · ook: Luchtgeluid, luchtgeluidsoverdracht, airborne geluid

  Luchtgeluid is geluid dat zich door de lucht voortplant — stemmen, muziek, een televisie — en dat een wand of vloer in trilling brengt en aan de andere kant weer als geluid vrijkomt. De isolatie ertegen berust op massa en op ontkoppeling, en van die twee levert ontkoppeling per kilo aanzienlijk meer op.

• LuchtkanaalPremium · ook: Ventilatiekanaal, luchtkanaal, kanaal

  Een luchtkanaal transporteert lucht tussen de ventilatie-unit en de ventielen in de ruimten. Het is het onderdeel van een ventilatiesysteem dat het meest bepalend is voor het debiet, het geluid en het onderhoud. Een systeem met te lange, te bochtige of vervuilde kanalen haalt het bedoelde debiet niet, hoe goed de unit ook is.

• LuchttoevoerPremium · ook: Luchttoevoer, toevoerlucht, verse lucht, aanvoer van buitenlucht

  Luchttoevoer is de aanvoer van buitenlucht naar de ruimten waarin je woont, slaapt en werkt. Zonder toevoer heeft afzuiging geen zin. Wat je in de keuken of badkamer wegzuigt, moet ergens anders de woning binnenkomen, en waar dat gebeurt bepaal je zelf of het gebouw bepaalt het voor je.

• LuchtverwarmingPremium · ook: Luchtverwarming, warmeluchtverwarming, luchtverhitting, luchtverwarmingssysteem

  Luchtverwarming is een systeem dat een woning verwarmt door warme lucht door kanalen rond te blazen. Wie zo'n woning koopt en wil verduurzamen, loopt tegen iets aan dat bij radiatoren niet speelt. Er is geen watercircuit — en vrijwel alle duurzame warmteoplossingen leveren warm water. Een warmtepomp, een warmtenet of een cv-ketel gaan uit van leidingen en afgiftevlakken; bij luchtverwarming is er alleen een toestel dat lucht opwarmt en een stelsel kanalen. Overstappen betekent dan niet een toestel vervangen maar een heel afgiftesysteem aanleggen, of een luchtwarmtepomp die op de bestaande kanalen aansluit. Dat verschil bepaalt de kosten en de volgorde van elke verduurzaming.

• LuchtvochtigheidPremium · ook: Luchtvochtigheid, vochtigheid van de lucht, in de bouwfysica relatieve vochtigheid of RV

  Luchtvochtigheid is de hoeveelheid waterdamp die in de lucht zit. Meestal wordt zij uitgedrukt als relatieve vochtigheid: het percentage van wat de lucht bij die temperatuur maximaal kan bevatten. In een woning bepaalt dat getal of ramen beslaan, of schimmel kans krijgt en of je het comfortabel vindt.

• LuchtwarmtepompPremium · ook: Lucht-waterwarmtepomp, aerothermische warmtepomp

  Een luchtwarmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht en brengt die op een bruikbare temperatuur voor verwarming en warm tapwater. Hij werkt ook bij vriestemperaturen, zij het met een lager rendement. Het is de meest toegepaste warmtepomp in Nederland, omdat er geen bron in de bodem nodig is en de installatie daarmee eenvoudiger en goedkoper blijft.

• LuifelPremium · ook: Luifel, afdak boven een deur, entreeluifel, baldakijn, markies

  Een luifel is een vast afdak boven een deur, een raam of een gevelopening. Hij oogt decoratief en hij doet iets heel praktisch. Een luifel houdt de deur en het stuk gevel eronder droog, en dat is precies de plek waar houtrot begint en waar water bij de aansluiting naar binnen komt. Een voordeur zonder overstek krijgt alle slagregen; het hout onderaan de deur en de onderdorpel van het kozijn zijn dan de eerste onderdelen die het begeven. Wat het lastig maakt, zit aan de andere kant: hij kraagt uit, hij vangt wind en sneeuw, en die belasting komt op een paar bevestigingen in de gevel terecht.