Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Begrip

IJsselformaat

Onderwerp Werk

Ook: IJsselformaat · IJsselsteen · IJsselsteentje · Goudse steen · IJsselklinker · geeltje

In het kort

IJsselformaat is een klein baksteenformaat van ongeveer 160 bij 78 bij 41 millimeter. De naam komt van de IJsselsteen, de kleine en meestal gele steen die eeuwenlang langs de Hollandse IJssel is gebakken. Je vindt het formaat in oude gevels, binnenmuren en bestrating in het westen van het land. Voor herstel en nieuwbouw wordt het nog gemaakt.

Er staat meer over ijsselformaat

Hoe het werkt, welke soorten er zijn, waar je het tegenkomt, wat het kost, en wat er in de praktijk misgaat. Dat deel hoort bij een abonnement.

Abonnement bekijkenInloggen

Uitgebreid

Wie in een oud huis in Gouda, Delft of Schoonhoven een stuk stucwerk van de muur haalt, ziet vaak steentjes die in een hand passen. Geel, soms groenig of roodbruin gevlekt, en zo plat dat er op een meter muurhoogte een stuk of twintig lagen liggen. Dat is IJsselsteen, en de maat die erbij hoort heet IJsselformaat.

Een baksteenformaat is een afgesproken maat met een naam. Waalformaat is de bekendste, met ongeveer 210 bij 100 bij 50 millimeter. IJsselformaat is een stuk kleiner: ongeveer 160 millimeter lang, 78 breed en 41 hoog. Het verschil lijkt bescheiden, maar het telt snel op. In een m² halfsteens metselwerk met een voeg van tien millimeter gaan ongeveer 119 stenen in IJsselformaat, tegen 78 in waalformaat. Dat is de helft meer stenen, de helft meer handelingen voor de metselaar en veel meer voegen.

Die voegen bepalen het beeld. Bij IJsselformaat bestaat bijna een kwart van het gevelvlak uit voeg, bij waalformaat ongeveer een vijfde. De kleur en de vorm van de voeg wegen dus zwaarder dan bij een grote steen. Een muur in IJsselformaat oogt fijnmazig en rustig, en een verkeerd gekozen voegmortel valt direct op.

De naam zegt waar de steen vandaan komt. Langs de Hollandse IJssel werd vanaf de late middeleeuwen steen gebakken van het slib dat de rivier afzette. Dat slib is kalkrijk, en kalkrijke klei bakt geel in plaats van rood. De steentjes waren klein, licht en goedkoop te vervoeren over water, en ze zijn in heel West-Nederland verwerkt. De maat lag niet vast. Oude IJsselsteen is in de ene eeuw een centimeter of twee langer dan in de andere, en ook per steenbakkerij verschilde hij. Wat nu IJsselformaat heet, is de maat waarop de handel is uitgekomen.

Voor jou als eigenaar is het formaat vooral van belang bij herstel. Een steen in waalformaat past niet in een muur van IJsselsteen: de lagen lopen niet door en het verband klopt niet meer. Wie een scheur laat herstellen, een deur laat dichtzetten of een stuk muur laat inboeten, heeft dus steen in hetzelfde formaat nodig. En omdat de oude maat schommelt, is opmeten van je eigen muur de eerste stap, niet de naam van het formaat.

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Verder bij dit onderwerp

Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.