Eén lux op de vluchtroute, en waarom een woning geen noodverlichting hoeft

In vrijwel elke vereniging komt op een zeker moment de vraag langs: moeten wij noodverlichting in het trappenhuis? Het antwoord is voor een woongebouw nee, en dat is zo vaak anders beweerd dat het een eigen pagina verdient. Wat wél geldt, is een verlichtingsinstallatie die één lux kan geven op de beschermde vluchtroute.

Eén lux is weinig — het is ongeveer het licht van een volle maan op een heldere nacht. Het is niet bedoeld om bij te lezen maar om een trap te kunnen aflopen. Dat is precies waarom de eis zo laag staat: hij gaat over vluchten, niet over comfort.

Wat hier niet staat, is hoe je een trappenhuis aangenaam verlicht of wat armaturen kosten. Dit gaat over wat moet.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk een zodanige verlichtingsinstallatie heeft dat het bouwwerk veilig kan worden gebruikt en verlaten. De tabel wijst per gebruiksfunctie aan welke leden gelden, en dat is hier de hele kern.

Het verlichtingsartikel heeft vijf leden, elk met dezelfde waarde van 1 lux, gemeten op een vloer, een tredevlak of een hellingbaan:

• lid 1: een verblijfsruimte;
• lid 2: een onder het meetniveau gelegen functieruimte;
• lid 3: een overige gebruiksfunctie voor personenvervoer van meer dan 50 m², in een boven het meetniveau gelegen functieruimte;
• lid 4: een ruimte waardoor een beschermde vluchtroute voert;
• lid 5: een wegtunnelbuis, met daarbij een geleidelijke overgang van daglicht naar kunstlicht.

Voor een woonfunctie wijst de tabel alleen lid 4 aan. Niet lid 1, dus er is geen eis aan de verlichting van je woonkamer of slaapkamer. Alleen de ruimte waardoor een beschermde vluchtroute voert, moet 1 lux kunnen geven.

Wat een beschermde vluchtroute is, bepaalt waar die eis landt. Het is het deel van de vluchtroute dat door een beschermd gebied voert — in een woongebouw het gemeenschappelijke trappenhuis en de gangen daarnaartoe. In een grondgebonden woning met één voordeur is er doorgaans geen beschermde vluchtroute, en dan heeft de eis geen aangrijpingspunt binnen de woning.

Dan de noodverlichting. Het noodverlichtingsartikel geldt voor:

• een verblijfsruimte voor meer dan 75 personen en de ruimte waardoor de vluchtroute daaruit voert;
• een onder het meetniveau gelegen functieruimte;
• een ruimte waardoor een beschermde vluchtroute voert;
• een wegtunnelbuis.

En de specificatie: noodverlichting geeft binnen 15 seconden na het uitvallen van de voorziening voor elektriciteit gedurende ten minste 60 minuten een op de vloer en het tredevlak gemeten verlichtingssterkte van ten minste 1 lux.

Maar de tabel wijst dat artikel voor een woonfunctie in zijn geheel niet aan — alle leden staan daar op een streepje. Voor een bijeenkomstfunctie, celfunctie, gezondheidszorgfunctie en andere industriefunctie wel. Een woongebouw met een gemeenschappelijk trappenhuis heeft dus wél de eis van 1 lux uit lid 4 van het verlichtingsartikel, en géén noodverlichtingseis uit het Bbl.

Dat betekent niet dat noodverlichting zinloos is. Het betekent dat zij geen eis is, en dus een afweging van de vereniging — en dat een adviseur die haar als verplichting presenteert, zich op iets anders beroept dan dit besluit.

Tot slot wijst de tabel voor een woonfunctie ook het artikel over de aansluiting op een voorziening voor elektriciteit aan. De installatie moet dus zijn aangesloten; dat is geen vanzelfsprekendheid bij een armatuur op een losse accu.

Is er een beschermde vluchtroute? Dat is de vraag die bepaalt of de eis ergens landt. Een gemeenschappelijk trappenhuis in een woongebouw is de gebruikelijke plaats.

Waar meet je? Op de vloer, het tredevlak of de hellingbaan — niet op ooghoogte en niet tegen het plafond.

Eén lux, of comfortabel licht? De eis is 1 lux. Wat je in een trappenhuis aangenaam vindt, is een factor tien tot vijftig hoger; dat is een keuze en geen eis.

Kán de installatie het, of dóet zij het? De eis zegt dat de installatie 1 lux kan geven. Een lamp die op een schemerschakelaar staat of waarvan de helft stuk is, haalt dat niet.

Noodverlichting aanwezig of verplicht? Aanwezig komt vaak voor; verplicht is zij bij een woonfunctie niet.

Meer dan 75 personen? Dat is de grens waarboven noodverlichting in beeld komt. Een woning of een woongebouwtrappenhuis haalt die niet.

Nieuwbouw of bestaande bouw? Dit zijn nieuwbouweisen; bij een verbouwing geldt het rechtens verkregen niveau voor het deel dat je aanpakt.

Zelf kun je vaststellen waar de beschermde vluchtroute loopt en of er licht is. Loop de route van de woningdeur naar de uitgang van het gebouw en kijk waar het donker is, met het licht in de stand waarin het 's nachts staat. Let op armaturen die niet branden, op een schemerschakelaar die te laat aanslaat, en op een tijdschakelaar die uitvalt terwijl je nog op de trap staat.

Zelf kun je ook het onderscheid maken dat de discussie in een vereniging verkort: is dit een eis of een wens? De 1 lux op de beschermde vluchtroute is een eis. Noodverlichting is bij een woonfunctie een wens.

Wat je niet zelf doet, is de verlichtingssterkte meten. Eén lux op een tredevlak meet je met een geijkte luxmeter op de juiste plaats, en dat is wat standhoudt tegenover een beheerder of een verzekeraar. Een telefoonapp geeft een getal maar niet dat getal.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over verlichting. Artikel 4.193 is het aansturingsartikel met tabel 4.193, en die tabel wijst per gebruiksfunctie de leden aan.

Voor een woonfunctie wijst tabel 4.193 van het verlichtingsartikel alleen lid 4 aan — de ruimte waardoor een beschermde vluchtroute voert, met ten minste 1 lux — en daarnaast het artikel over de aansluiting op een voorziening voor elektriciteit. Het noodverlichtingsartikel is voor een woonfunctie niet aangewezen; voor een bijeenkomstfunctie, celfunctie, gezondheidszorgfunctie en andere industriefunctie wel.

Artikel 4.194 geeft de vijf leden met telkens ten minste 1 lux, gemeten op een vloer, een tredevlak of een hellingbaan. Artikel 4.195 geeft de noodverlichting, met in het vijfde lid de specificatie: binnen 15 seconden na het uitvallen van de voorziening voor elektriciteit gedurende ten minste 60 minuten ten minste 1 lux.

Wat een beschermde vluchtroute is, volgt uit de begripsbepalingen en uit de paragrafen over vluchtroutes.