Het brandcompartiment van duizend m², en de zestig minuten

Het corpus noemt het brandcompartiment negenentwintig keer en de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag drie keer. Dit artikel geeft de twee getallen die erachter zitten: de omvang van een compartiment en het aantal minuten dat de scheiding moet standhouden.

Die minuten zijn de maat waarmee elke discussie over een woningscheidende wand, een dakdoorvoer of een leidingdoorvoer wordt beslecht. En de uitzondering die voor een gewone woning geldt, is net zo belangrijk als de hoofdregel — want zonder die uitzondering zou elke rijtjeswoning aan een zwaardere eis moeten voldoen dan feitelijk geldt.

Wat hier niet staat, is hoe je een doorvoer brandwerend afdicht of wat dat kost. Dit gaat over de getallen.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk zodanig is dat de uitbreiding van brand naar bouwwerken op andere percelen beperkt blijft en geen gevaar oplevert voor het vluchten of de hulpverlening. De tabel wijst per gebruiksfunctie de leden en één waarde in m² aan.

De omvang. Voor een woonfunctie is de waarde 1.000 m²: een brandcompartiment heeft een gebruiksoppervlakte van ten hoogste duizend m². Bij een eengezinswoning is dat ruim; bij een woongebouw is het de reden dat een complex in meerdere compartimenten wordt verdeeld. Bij een woonwagen wijst de tabel geen omvang aan.

De weerstand. De weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag — kortweg WBDBO — is de tijd die een scheiding standhoudt voordat brand aan de andere kant doorkomt, zowel door de constructie heen als via de buitenlucht eromheen. De hoofdregel: van een brandcompartiment naar een ander brandcompartiment, naar een besloten ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute voert, naar een niet-besloten veiligheidsvluchtroute en naar de schacht van een brandweerlift of van een lift in een woongebouw is die weerstand ten minste 60 minuten.

Daarop staan voor een woonfunctie twee afwijkingen, en de tabel wijst ze beide aan.

Dertig minuten naar een extra beschermde vluchtroute. Tussen een brandcompartiment en een besloten ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute voert, kan met 30 minuten worden volstaan.

Dertig minuten bij een lage vuurbelasting en een laag gebouw. Er kan met 30 minuten worden volstaan als beide voorwaarden gelden: de volgens NEN 6090 bepaalde permanente vuurbelasting van het brandcompartiment is niet groter dan 500 MJ/m², én in het gebouw ligt geen vloer van een verblijfsgebied hoger dan 7 m boven het meetniveau.

Die twee voorwaarden samen beschrijven vrij nauwkeurig een gewone eengezinswoning. De permanente vuurbelasting is de brandbaarheid van het gebouw zelf — de constructie, de afwerking, de vaste onderdelen — en niet van je meubels. Een woning van baksteen en beton met een houten kap komt daar doorgaans ruim onder. En zeven meter boven het meetniveau is ongeveer de vloer van een tweede verdieping: een woning met een begane grond, een eerste en een tweede verdieping zit daar rond, een derde verdieping gaat erover.

Een derde afwijking — 30 minuten als de ruimten op hetzelfde perceel liggen en geen vloer van een gebruiksgebied hoger ligt dan 5 m — is voor een woonfunctie niet aangewezen. En een eigen lid bepaalt dat die afwijkingen niet gelden voor een ruimte waardoor een veiligheidsvluchtroute voert: daar blijft het 60 minuten.

Voor een woonwagen geldt een eigen regel: de weerstand van een woonwagen naar een andere woonwagen is ten minste 30 minuten.

En er is een variant die bij vrijstaande bebouwing telt: de weerstand van het ene brandcompartiment naar het andere is ten minste 30 minuten of de afstand tussen de twee compartimenten is ten minste 5 m. Afstand kan dus brandwerendheid vervangen.

Hoe groot is het compartiment? Ten hoogste 1.000 m² gebruiksoppervlakte. Bij een woongebouw bepaalt dat de compartimentering.

Welke scheiding is het? Naar een ander compartiment, naar een extra beschermde vluchtroute, naar een veiligheidsvluchtroute of naar een liftschacht: vier gevallen met verschillende uitkomsten.

Hoe hoog ligt de hoogste verblijfsgebiedvloer? Zeven meter boven het meetniveau is de grens van de uitzondering. Meet, want het scheelt een factor twee in de minuten.

Wat is de permanente vuurbelasting? Die gaat over het gebouw en niet over de inboedel, en wordt volgens NEN 6090 bepaald. Vijfhonderd MJ/m² is de grens.

Staat het vrij? Dan kan vijf meter afstand de 30 minuten vervangen.

Is het een veiligheidsvluchtroute? Dan vervallen de afwijkingen en blijft het 60 minuten.

Waar zitten de doorvoeren? Een wand van 60 minuten met een onafgedichte leidingdoorvoer haalt die 60 minuten niet. De zwakste plek bepaalt de weerstand.

Zelf kun je meten en kijken. Meet hoe hoog de vloer van je hoogste verblijfsgebied ligt boven het meetniveau — dat bepaalt of de uitzondering van 30 minuten in beeld komt. Loop de woningscheidende wanden en de scheidingen naar gemeenschappelijke ruimten langs en zoek de doorvoeren: leidingen, kabels, ventilatiekanalen, een meterkast, een kruipluik. Noteer welke zijn afgedicht en welke niet.

Zelf kun je ook het onderscheid maken dat in een vereniging het vaakst ontbreekt: gaat het om een scheiding tussen twee compartimenten, of om een scheiding naar een vluchtroute? Dat verschil is dertig minuten.

Wat je niet zelf doet, is de weerstand bepalen. De WBDBO wordt bepaald volgens de aangewezen bepalingsmethode, en de permanente vuurbelasting volgens NEN 6090; beide normen zijn niet vrij te lezen. En het brandwerend afdichten van een doorvoer is een systeemoplossing met een eigen certificaat — een willekeurige kit of schuim voldoet niet, hoe brandwerend de verpakking ook belooft.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over de beperking van uitbreiding van brand. Artikel 4.49 is het aansturingsartikel met tabel 4.49, en die tabel geeft voor een woonfunctie de omvang van 1.000 m² en wijst de leden aan.

Voor «andere woonfunctie» wijst de tabel van het artikel over het niveau van de eisen de leden 1, 2, 3 en 7 aan. Lid 1 geeft de hoofdregel van 60 minuten. Lid 2 staat 30 minuten toe naar een besloten ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute voert. Lid 3 staat 30 minuten toe bij een permanente vuurbelasting van niet meer dan 500 MJ/m² volgens NEN 6090 en geen verblijfsgebiedvloer hoger dan 7 m boven het meetniveau. Lid 7 bepaalt dat die afwijkingen niet gelden voor een veiligheidsvluchtroute. Lid 4, de variant met 5 m en een gebruiksgebiedvloer tot 5 m, is voor een woonfunctie niet aangewezen.

Een eigen artikel geeft de bepalingsmethode, en de paragraaf regelt daarnaast de ligging van het brandcompartiment en het opvangcompartiment.