Wanneer een woongebouw een lift moet hebben, en hoe groot die is

«Vanaf hoeveel verdiepingen moet er een lift in?» is een van de vaakst gestelde vragen bij een appartementengebouw, en het antwoord is geen aantal verdiepingen. Het is een hoogte: 12,5 meter boven het meetniveau, gemeten naar de vloer van een verblijfsgebied.

Het corpus noemt de liftkooi nul keer en de toegankelijkheidssector twee keer. Dit artikel geeft de drempel, de maten en de loopafstand, want dat zijn de getallen waarmee een plan wordt getoetst en waarmee je kunt nagaan of een bestaand gebouw aan de nieuwbouweis zou voldoen.

Wat hier niet staat, is hoe je een lift laat bijplaatsen of wat dat kost. Dit gaat over wanneer hij moet, en hoe groot.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk ruimten heeft die voldoende toegankelijk zijn voor personen met een functiebeperking. De tabel wijst daarna per gebruiksfunctie aan welke leden gelden, en voor een gewone woning zijn dat er precies vier reeksen: de aanwezigheid van de sector, de bereikbaarheid, de hoogteverschillen en de lift.

De drempel. Een woongebouw heeft een gemeenschappelijke toegankelijkheidssector als één van twee dingen geldt: de vloer van een verblijfsgebied in het woongebouw ligt hoger dan 12,5 m boven het meetniveau, óf het woongebouw heeft een gebruiksoppervlakte van meer dan 3.500 m² die hoger ligt dan 1,5 m boven het meetniveau.

Lees die twee los, want ze doen iets anders. De eerste is een hoogte-eis: bij een verdiepingshoogte van rond de 2,8 meter zit je op ongeveer de vijfde verblijfslaag. De tweede is een omvangseis die ook een laag maar groot complex raakt: een gebouw van vier lagen met veel woningen kan over de 3.500 m² gaan terwijl het nergens boven de 12,5 meter komt.

Wat de sector is. De toegankelijkheidssector is geen ruimte maar een samenhangend deel van het gebouw waarbinnen alles toegankelijk is. De eisen aan de sector zelf — de bereikbaarheid, de vloeroppervlakte, de specifieke ruimten — staan in een eigen artikel; hier gaat het om de lift en de hoogteverschillen. In een woongebouw is dat in de praktijk de entree, de hal, de lift en de galerijen of gangen tot aan elke voordeur. Een eigen lid regelt dat de toegang van een woning in zo'n woongebouw grenst aan die gemeenschappelijke sector — je voordeur moet er dus aan uitkomen, en niet achter een trapje liggen.

De bereikbaarheid. Een ruimte in de sector is rechtstreeks bereikbaar vanaf het aansluitende terrein, of via een route die alleen door de sector voert. Ten minste één toegang van de sector is rechtstreeks bereikbaar vanaf het terrein én is een hoofdtoegang van het gebouw. En een verkeersroute in de sector loopt door een ruimte met een vrije breedte van ten minste 1,2 m en een vrije hoogte van ten minste 2,1 m. Die route voert niet door een niet-gemeenschappelijke ruimte van een andere gebruiksfunctie — dus niet door een winkel op de begane grond.

Het hoogteverschil van twee centimeter. Dit is het getal dat verrast. Op ten minste één route tussen een punt in de sector en het aansluitende terrein wordt een hoogteverschil groter dan 0,02 m, gemeten vanaf de vloer met aankleding, overbrugd door een lift of een hellingbaan. Twee centimeter. Een drempel, een opstapje, een dorpel: alles daarboven moet op die ene route worden opgelost met een lift of een helling, niet met een trapje. En het hoogteverschil tussen de op die route gelegen hoofdtoegang en het aansluitende terrein is niet groter dan 1 m.

De liftmaten. De kooi van zo'n lift heeft een vloeroppervlakte van ten minste 1,05 × 1,35 m. En dan de afwijking die het grootste gevolg heeft: in een woongebouw met meer dan zes woonfuncties is de kooi ten minste 1,05 × 2,05 m. Dat is de maat waarin een brancard past, en daarmee de reden dat een complex van zeven woningen een wezenlijk grotere liftschacht nodig heeft dan een complex van zes.

De loopafstand. De loopafstand tussen de toegang van een woning en de toegang van ten minste één zo'n lift is ten hoogste 90 m. Geldt de brancardmaat, dan wordt die 90 meter gemeten naar een lift die aan die maat voldoet — een kleine lift dichtbij helpt dan niet.

Wat niet geldt. De eis aan het percentage van de vloeroppervlakte dat in de sector moet liggen, is voor een gewone woonfunctie niet aangewezen, en de tabel geeft er ook geen waarde voor. Voor een woonwagen staat de hele rij op streepjes. Voor een woonfunctie voor zorg met meer dan 500 m² gelden juist veel meer leden.

Hoe hoog ligt de hoogste verblijfsgebiedvloer? Boven 12,5 m boven het meetniveau is de eerste drempel. Meet, want het is geen verdiepingenaantal.

Hoe groot is het gebouw boven 1,5 m? Meer dan 3.500 m² gebruiksoppervlakte is de tweede drempel, los van de hoogte.

Hoeveel woningen zitten er in? Meer dan zes vraagt een kooi van 1,05 × 2,05 m in plaats van 1,05 × 1,35 m.

Zit er een opstapje op de route naar buiten? Boven 0,02 m moet dat met een lift of hellingbaan zijn opgelost, niet met een trede.

Hoe ver is het van je voordeur naar de lift? Boven 90 m haalt het de eis niet.

Hoe breed en hoog is de gang? Ten minste 1,2 m vrije breedte en 2,1 m vrije hoogte.

Grenst je voordeur aan de gemeenschappelijke sector? Dat is een eigen eis, en een halfhoog bordes ertussen is precies wat hij uitsluit.

Nieuwbouw of bestaand? Dit zijn nieuwbouweisen. Bij een verbouwing geldt het rechtens verkregen niveau voor het deel dat je aanpakt.

Zelf kun je vrijwel alles van dit artikel narekenen, en dat is ongebruikelijk voor een bouweis. Meet met een laserafstandsmeter de hoogte van de vloer van je hoogste verblijfsgebied boven het meetniveau — bij twijfel over het meetniveau: de hoogte van het aansluitende terrein. Tel de woningen in het gebouw. Meet de kooi van binnen, vloeroppervlakte, en vergelijk met 1,05 bij 1,35 of 1,05 bij 2,05 meter. Loop van je voordeur naar de lift en meet de afstand.

Zelf kun je ook de entree beoordelen. Zoek op de route naar buiten elk hoogteverschil en meet het vanaf de vloer met aankleding — dus inclusief de mat, de tegel of het zeil. Boven twee centimeter hoort daar een lift of een hellingbaan te zijn, geen trede.

Wat je niet zelf doet, is de uitkomst tot een besluit maken. Bij een bestaand gebouw gelden deze nieuwbouweisen niet rechtstreeks: er geldt het rechtens verkregen niveau, en wat er is mag er zijn tot je het aanpakt. Een meting die aantoont dat je kooi te klein is, is dus geen tekortkoming maar een gegeven — en wat je ermee doet, is een vraag voor de vergadering en een adviseur.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over de toegankelijkheidssector. Artikel 4.183 is het aansturingsartikel met tabel 4.183, en die tabel wijst voor «andere woonfunctie» alleen lid 1 van het artikel over de aanwezigheid aan, plus alle leden over de bereikbaarheid, het artikel over de hoogteverschillen en alle drie de leden over de lift.

Artikel 4.184 lid 1 geeft de twee drempels: een verblijfsgebiedvloer hoger dan 12,5 m boven het meetniveau, of meer dan 3.500 m² gebruiksoppervlakte hoger dan 1,5 m. Artikel 4.188 regelt de bereikbaarheid, met in lid 3 de vrije breedte van 1,2 m en de vrije hoogte van 2,1 m en in lid 5 dat de woningtoegang aan de gemeenschappelijke sector grenst.

Artikel 4.189 regelt de hoogteverschillen: boven 0,02 m een lift of een hellingbaan, en ten hoogste 1 m tussen de hoofdtoegang en het terrein. Artikel 4.190 geeft de kooimaat van 1,05 × 1,35 m, de afwijking van 1,05 × 2,05 m bij meer dan zes woonfuncties, en de loopafstand van ten hoogste 90 m.