BENG: de drie getallen, en waarom een appartement het lichter heeft

Onze pagina's noemen BENG vaak en geven de getallen nooit. Dit artikel geeft ze, en het legt uit waarom er twee rijen zijn: een voor een gewone woning en een voor een appartement. Dat verschil verrast de meeste mensen, want het valt de andere kant op dan je zou denken.

BENG staat voor «bijna energieneutrale gebouwen», en het is geen één getal maar drie. Ze meten verschillende dingen, en een woning moet aan alle drie voldoen. Een ontwerp dat op het ene getal royaal zit, kan op het andere omvallen — en dat is precies waarom «ons huis is BENG» zonder de drie waarden niets zegt.

Wat hier niet staat, is hoe je de berekening laat maken of welke maatregel het goedkoopst helpt. Dit gaat over de eisen zelf.

Het aansturingsartikel is kort: een bouwwerk is bijna energieneutraal. Daarna wijst een tabel per gebruiksfunctie drie waarden aan.

BENG 1 — de energiebehoefte, in kWh/m² per jaar. Dit is de warmte- en koudevraag van het gebouw zélf, vóór installaties. Het meet de kwaliteit van de schil: isolatie, kierdichting, glas, zonwering, oriëntatie en compactheid. Zonnepanelen helpen hier niet; een dikkere isolatielaag wel.

BENG 2 — het primair fossiel energiegebruik, in kWh/m² per jaar. Dit is wat er na de installaties aan fossiele energie overblijft. Hier helpen een warmtepomp, een zonneboiler en zonnepanelen wel.

BENG 3 — het aandeel hernieuwbare energie, in procenten. Welk deel van de gebruikte energie uit hernieuwbare bron komt.

Voor een andere woonfunctie — de gewone woning, grondgebonden — geldt:

eis

---

---

energiebehoefte

55 kWh/m²/jr

primair fossiel energiegebruik

30 kWh/m²/jr

aandeel hernieuwbare energie

50 %

Voor een woongebouw — een appartementengebouw — geldt:

eis

---

---

energiebehoefte

65 kWh/m²/jr

primair fossiel energiegebruik

50 kWh/m²/jr

aandeel hernieuwbare energie

40 %

Een appartement heeft het dus op alle drie lichter: meer energiebehoefte toegestaan, meer fossiel gebruik toegestaan, minder hernieuwbaar vereist. Dat lijkt onrechtvaardig en het is het niet. Een appartement grenst aan andere woningen en heeft daardoor veel minder verliesoppervlak per m² vloer; het haalt zijn goede prestatie grotendeels gratis uit de stapeling. De eis is zo gesteld dat het ontwerp zelf nog iets moet toevoegen. Een vrijstaand huis heeft juist veel verliesoppervlak en zou bij dezelfde getallen onhaalbaar duur worden — dáárvoor is de formule.

De formule. Welke waarde voor de energiebehoefte geldt, hangt af van A_ls/A_g: de verliesoppervlakte gedeeld door de gebruiksoppervlakte. Voor een gewone woning:

• is A_ls/A_g ten hoogste 1,5, dan geldt 55 kWh/m²/jr;
• is zij meer dan 1,5 en ten hoogste 3,0, dan geldt 55 + 30 × (A_ls/A_g − 1,5);
• is zij meer dan 3,0, dan geldt 100 + 50 × (A_ls/A_g − 3,0).

Voor een woongebouw liggen de knikpunten anders: tot 1,83 geldt 65, daarboven tot 3,0 de formule 55 + 30 × (A_ls/A_g − 1,5), en boven 3,0 dezelfde 100 + 50 × (A_ls/A_g − 3,0).

Dat betekent in gewone woorden: hoe meer buitenoppervlak per m² woning, hoe meer energiebehoefte je mag hebben. Een compacte rijtjeswoning zit ruim onder 1,5 en moet de 55 halen. Een vrijstaand huis met veel gevel en dak komt boven 1,5 en krijgt lucht. Een klein vrijstaand huisje kan boven 3,0 uitkomen en valt dan in de ruimste regel.

De twee andere getallen — het primair fossiel energiegebruik en het aandeel hernieuwbare energie — kennen deze formule niet. Die zijn vast: 30 en 50 voor een woning, 50 en 40 voor een woongebouw.

Voor de volledigheid: een woonwagen krijgt 100 + 30 × (A_ls/A_g − 2,0), met 60 en 50. Een drijvend bouwwerk krijgt 80 + 30 × (A_ls/A_g − 1,5), met 50 of 70 en 50.

Welke gebruiksfunctie? Een woning in een woongebouw of een grondgebonden woning: twee rijen, zes verschillende getallen.

Wat is A_ls/A_g? Verliesoppervlakte gedeeld door gebruiksoppervlakte. De verliesoppervlakte is alles wat grenst aan buiten, aan de grond of aan een onverwarmde ruimte.

Zit je onder of boven de knik? Onder 1,5 geldt het vaste getal; daarboven een formule. Dat verschil bepaalt of een ontwerp haalbaar is.

Heb je alle drie de getallen? Eén waarde is geen BENG-beoordeling. Vraag om alle drie.

Welke maatregel raakt welk getal? Isolatie en kierdichting raken BENG 1; een warmtepomp raakt BENG 2 en 3; panelen raken BENG 2 en 3 maar niet BENG 1.

Nieuwbouw of verbouw? Dit zijn nieuwbouweisen. Bij een verbouwing geldt het rechtens verkregen niveau voor het deel dat je aanpakt, en gelden er eigen isolatie-eisen.

Zelf kun je de verhouding schatten die alles bepaalt. Tel de oppervlakken die grenzen aan buiten, aan de grond of aan een onverwarmde ruimte: gevels, dak, vloer. Deel dat door de gebruiksoppervlakte. Zit je onder 1,5, dan geldt het vaste getal; daarboven krijg je lucht volgens de formule. Die schatting is nauwkeurig genoeg om te weten in welke regel je valt.

Zelf kun je ook de drie getallen uit elkaar houden bij elk gesprek over maatregelen. Isolatie raakt BENG 1. Panelen raken BENG 2 en 3 en níet BENG 1. Wie BENG 1 niet haalt, kan dat niet met panelen oplossen — en dat is de meest gemaakte denkfout.

Wat je niet zelf doet, is de berekening. Die gaat volgens een vastgelegde bepalingsmethode met gedefinieerde uitgangspunten voor klimaat, gebruik en installaties, en zij wordt door een daarvoor opgeleide adviseur gemaakt. Een eigen som met U-waarden komt er niet in de buurt.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over energieprestatie. Artikel 4.148 is het aansturingsartikel: een bouwwerk is bijna energieneutraal. De tabellen 4.148A en 4.148B wijzen per gebruiksfunctie de leden en de waarden aan.

Tabel 4.148A geeft voor een woonfunctie in een woongebouw de waarden 65, 50 en 40, en voor een andere woonfunctie 55, 30 en 50, met de formules voor de energiebehoefte afhankelijk van A_ls/A_g. Voor een woonwagen en voor een drijvend bouwwerk staan eigen waarden.

Artikel 4.149 geeft de eisen zelf en verwijst voor het bepalen naar de bij ministeriële regeling aangewezen bepalingsmethode. Artikel 4.149a bakent de maatwerkvoorschriften af en artikel 4.149b regelt de minimumwaarde voor het aandeel hernieuwbare energie.

Naast de energieprestatie geldt de milieuprestatie als eigen eis, en voor laadinfrastructuur een eigen paragraaf. Bij verbouw gelden eigen isolatie-eisen en het rechtens verkregen niveau.