De energieprestatie van je verwarming, en de zelfregulerende knop

Het corpus noemt «technisch bouwsysteem» nul keer en «zelfregulerend» nul keer, en toch is dit de regel waaraan elke nieuwe ketel, warmtepomp, boiler en airco in een woning moet voldoen. De getallen uit de tabel — 1,31, 1,33 en 3,45 — komen in geen enkel artikel voor.

De vraag komt in twee vormen. «Mag deze ketel nog?» En de praktische: «Waarom moet er op elke radiator een thermostaatknop?» Dat tweede is geen comfortadvies maar een eis, en hij staat hier.

Er zit ook een recht in dat vrijwel niemand opeist: de installateur beoordeelt de energieprestatie, documenteert die en overhandigt die aan jou. Dat is een document waar je om kunt vragen.

Het aansturingsartikel is kort: een gebouw heeft technische bouwsystemen die voldoen aan eisen voor optimaal energiegebruik, en daaraan wordt voldaan door naleving van de regels in deze paragraaf. Er is hier geen aanwijzingstabel per gebruiksfunctie — de paragraaf geldt gewoon, en de onderscheiding zit in de waardentabel zelf.

Wat een technisch bouwsysteem is. De verzamelnaam voor de gebouwgebonden installaties: ruimteverwarming, ruimtekoeling, warm tapwater, ventilatie en ingebouwde verlichting. Je ketel of warmtepomp is er een, je boiler is er een, je mechanische ventilatie is er een.

De waarden. De tabel geeft per systeem een waarde voor de energieprestatie, met een eigen kolom voor een woonfunctie en een kolom voor overige functies.

systeem

woonfunctie

overig

---

---

---

ruimteverwarming

≤ 1,31

≤ 1,31

ruimtekoeling

≤ 1,33

≤ 1,33

ventilatie

≤ 3,8 kWh/(m³/u)

warm tapwater

≤ 3,45

≤ 3,45

ingebouwde verlichting

≤ 75 kWh prim/m²

Twee dingen vallen daaraan op. Ventilatie en ingebouwde verlichting staan voor een woonfunctie op een streepje: die twee eisen gelden alleen voor overige functies. En de drie waarden die wél gelden, zijn voor een woning en voor een kantoor gelijk — dat is ongebruikelijk in dit besluit, waar vrijwel elke eis per gebruiksfunctie verschilt.

De getallen zijn dimensieloze rendementsfactoren uit de bepalingsmethode: een lagere waarde is beter. Dat 3,45 bij warm tapwater hoger ligt dan 1,31 bij ruimteverwarming, betekent dus niet dat tapwater strenger is — het zijn verschillende grootheden met een eigen rekenwijze.

De vier bijvoeglijke naamwoorden. Een eigen lid stelt dat een technisch bouwsysteem adequaat gedimensioneerd, geïnstalleerd, ingeregeld en instelbaar is. Vier eisen in één zin, en ze zijn alle vier zelfstandig toetsbaar. Gedimensioneerd: niet te groot en niet te klein voor de woning. Geïnstalleerd: volgens de voorschriften geplaatst. Ingeregeld: de stooklijn, de waterzijdige balancering en de instellingen staan goed — en dit is het onderdeel dat bij oplevering het vaakst ontbreekt. Instelbaar: je kunt er iets aan veranderen.

De zelfregulerende apparatuur. Een technisch bouwsysteem voor ruimteverwarming of ruimtekoeling, of een combinatie daarvan, is voorzien van zelfregulerende apparatuur waarmee de temperatuur per verblijfsgebied of verblijfsruimte kan worden gereguleerd. Dat is de grondslag van de thermostaatknop op de radiator en van de kamerthermostaat per zone. «Per verblijfsruimte» is de fijnste maat: dan is elke kamer apart regelbaar.

De verslaglegging. De energieprestatie van deze systemen wordt beoordeeld en gedocumenteerd door de installateur en overhandigd aan de gebouweigenaar. Niet aan de aannemer, niet aan de gemeente: aan de eigenaar. Vraag er bij oplevering om; het is het bewijs dat er is ingeregeld en niet alleen opgehangen.

De uitzondering. Op een verblijfsruimte die niet bestemd is om te worden verwarmd of gekoeld, of waarbij de verwarming of koeling uitsluitend voor een ander doel dan het verblijven van personen is bestemd, zijn de eisen aan de zelfregulerende apparatuur en aan de verslaglegging niet van toepassing. Een onverwarmde berging hoeft dus geen eigen regeling.

En gebouwautomatisering geldt voor een woning niet. De paragraaf over een systeem voor gebouwautomatisering en -controle zondert in haar eerste lid uitdrukkelijk «een gebouw met een of meer woonfuncties» uit, en stelt bovendien een drempel van 290 kW nominaal vermogen. Een wooncomplex valt daar dus buiten, hoe groot het ook is.

Welk systeem is het? Ruimteverwarming, ruimtekoeling, warm tapwater, ventilatie of ingebouwde verlichting: vijf rijen met eigen waarden.

Woonfunctie of overig? Voor een woning gelden ventilatie en verlichting niet; de andere drie wel.

Is er ingeregeld? Dat is de eis die bij oplevering het vaakst ontbreekt en de enige die je aan je stookkosten merkt.

Kun je per kamer regelen? De eis is per verblijfsgebied of verblijfsruimte. Eén thermostaat voor het hele huis is de ruimste lezing.

Heb je het document? De installateur hoort de energieprestatie beoordeeld, gedocumenteerd en aan jou overhandigd te hebben.

Is de ruimte bestemd om verwarmd te worden? Zo niet, dan gelden de regeling en de verslaglegging daar niet.

Gaat het over gebouwautomatisering? Dat is een andere paragraaf, en die geldt voor een gebouw met woonfuncties niet.

Zelf kun je twee dingen doen die samen het grootste deel van dit artikel dekken. Het eerste is vragen om het document: de installateur hoort de energieprestatie beoordeeld en gedocumenteerd te hebben en die aan jou te overhandigen. Dat is een recht en geen gunst, en bij een oplevering zonder dat stuk is er iets niet afgemaakt.

Het tweede is kijken of je per ruimte kunt regelen. Loop de kamers langs: zit er een thermostaatknop op de radiator of een thermostaat in de ruimte? Eén knop voor het hele huis is de ruimste lezing van de eis; per verblijfsruimte is de fijnste.

Wat je niet zelf doet, is inregelen of de energieprestatie bepalen. Waterzijdig inregelen en het instellen van de stooklijn vragen meetapparatuur en kennis van de installatie, en de prestatiewaarden komen uit een bepalingsmethode. Een eigen oordeel «de ketel doet het goed» is geen waarde uit de tabel.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over technische bouwsystemen. Artikel 4.247 is het aansturingsartikel: een gebouw heeft technische bouwsystemen die voldoen aan eisen voor optimaal energiegebruik, en daaraan wordt voldaan door naleving van de regels in deze paragraaf. Er is geen aanwijzingstabel per gebruiksfunctie.

Artikel 4.248 lid 1 verwijst naar tabel 4.248 met de waarden voor de energieprestatie: voor een woonfunctie ruimteverwarming ten hoogste 1,31, ruimtekoeling ten hoogste 1,33 en warm tapwater ten hoogste 3,45, terwijl ventilatie en ingebouwde verlichting voor een woonfunctie op een streepje staan. Lid 2 eist dat het systeem adequaat is gedimensioneerd, geïnstalleerd, ingeregeld en instelbaar. Lid 3 eist zelfregulerende apparatuur waarmee de temperatuur per verblijfsgebied of verblijfsruimte kan worden gereguleerd.

Artikel 4.249 bepaalt dat de installateur de energieprestatie beoordeelt, documenteert en aan de gebouweigenaar overhandigt. Artikel 4.250 zondert een verblijfsruimte uit die niet bestemd is om te worden verwarmd of gekoeld.

De paragraaf over gebouwautomatisering zondert een gebouw met een of meer woonfuncties uit en stelt bovendien een drempel van 290 kW.