Graven in de bodem: wanneer 25 m³ een grens wordt

Een kelder, een zwembad, een souterrain, een vijver, een fundering voor een aanbouw: zodra er grond uit gaat, is de vraag hoeveel. Ons begrip grondverzet legt uit wat het is; dit artikel geeft de grens waarboven er regels bij komen, en zegt wanneer er ook werkelijk een melding nodig is.

Die twee zijn niet hetzelfde, en dat is het misverstand dat deze pagina wil wegnemen. Boven 25 m³ is graven een aangewezen activiteit met algemene regels. Een melding is iets anders en hangt aan de kwaliteit van de bodem, niet aan de hoeveelheid.

Wat hier niet staat, is wat graafwerk kost of hoe je een kelder construeert. Dit gaat over de aanwijzing, de melding en wat er bij die melding hoort.

De aanwijzing. Als milieubelastende activiteit is aangewezen het graven in bodem als het bodemvolume waarin wordt gegraven meer is dan 25 m³. Dat is het volume van de ontgraving, niet het gewicht van de afgevoerde grond en niet het aantal containers.

Vijfentwintig m³ is minder dan het lijkt. Een gat van vijf bij vijf meter en één meter diep is precies 25 m³. Een kelder onder een aanbouw van vier bij vijf meter en twee meter diep is 40 m³. Een vijver van zes bij drie en één meter diep is 18 m³ en blijft eronder. Reken het uit voordat je aanneemt dat je eronder zit.

De aanwijzing omvat uitdrukkelijk ook drie dingen die bij het graven horen: het zeven van de uitkomende grond op dezelfde locatie; het tijdelijk opslaan van grond op de locatie van het graven; en het terugplaatsen van grond na afloop van tijdelijk uitnemen. Je kunt die handelingen dus niet los zien van het graven.

Graven in de waterbodem valt niet onder deze aanwijzing; daarvoor geldt een eigen spoor.

De algemene regels. Bij het verrichten van de activiteit wordt voldaan aan de regels over graven in bodem. Die staan in een eigen paragraaf, en zij zijn van toepassing op het graven in bodem.

De melding. Hier zit de nuance die het vaakst wordt overgeslagen. Het is verboden de activiteit te verrichten zonder dit ten minste vier weken voor het begin ervan te melden als het gaat om het graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit. Die laatste voorwaarde is de sleutel: graaf je in schone of licht verontreinigde grond, dan geldt deze meldplicht niet. Graaf je in grond boven de interventiewaarde, dan wel — ongeacht hoe ruim je boven de 25 m³ zit.

Wat die melding bevat, geeft een goed beeld van wat er dan van je wordt verwacht: de onderzoeken; gegevens over de ontgraving, aangeduid op een kaart en op een dwarsprofiel; het bodemvolume in m³ waarbinnen de activiteit wordt verricht; de verwachte hoeveelheid terug te plaatsen grond in m³; en de verwachte hoeveelheid af te voeren grond per partij in m³.

Dat onderscheid tussen terugplaatsen en afvoeren loopt door naar de volgende vraag: wat doe je met de grond die uit het gat komt? Daar is een eigen regeling voor, en die begint met een vrijstelling: het onder dezelfde omstandigheden en zonder te zijn bewerkt terugbrengen van ten hoogste 25 m³ grond op of nabij het ontgravingsprofiel na tijdelijk uitnemen, valt niet onder de aanwijzing van het toepassen van grond. Dezelfde grond terugleggen waar hij uit kwam, is dus vrij — tot 25 m³, onbewerkt, en onder dezelfde omstandigheden.

Twee keer 25 m³ dus, voor twee verschillende dingen: boven 25 m³ gegraven volume is graven een aangewezen activiteit, en tot 25 m³ onbewerkt teruggebracht volume is terugplaatsen geen toepassen van grond. Het is dezelfde maat voor een andere vraag.

Hoeveel m³ wordt het? Reken lengte maal breedte maal diepte uit, en doe dat vóór je begint. Vijfentwintig is een gat van vijf bij vijf bij één.

Zit er bewerking bij? Zeven van de uitkomende grond op de locatie valt onder de aanwijzing. Grond die je laat zeven, is bewerkte grond en valt niet meer onder de vrije terugplaatsing.

Sla je grond tijdelijk op? Een depot op het terrein hoort bij de aanwijzing.

Hoe is de bodemkwaliteit? Dat bepaalt of er een melding nodig is. Boven de interventiewaarde: melden, vier weken vooraf. Daaronder: deze meldplicht geldt niet.

Waterbodem of landbodem? Een sloot uitdiepen is iets anders dan een tuin uitgraven.

Breng je dezelfde grond terug? Onbewerkt, onder dezelfde omstandigheden, op of nabij het ontgravingsprofiel, tot 25 m³: dat is geen toepassen van grond.

Voer je grond af? Dan is de bestemming van die grond een eigen vraag, met eigen regels over het toepassen ervan elders.

Zelf kun je het volume bepalen, en dat is de stap die alles ordent. Meet de ontgraving op: lengte, breedte, diepte, en reken het volume uit. Maak een eenvoudig dwarsprofiel — een doorsnede met de maten erin — want dat heb je bij een melding nodig en je aannemer heeft het toch al.

Zelf kun je ook vaststellen of je grond wil terugbrengen of afvoeren, en in welke verhouding. Dat bepaalt of je binnen de vrije terugplaatsing van 25 m³ blijft en hoeveel er werkelijk weg moet.

Wat je niet zelf doet, is de bodemkwaliteit bepalen. De vraag of je boven de interventiewaarde zit, is een analyse volgens protocol, en juist die vraag beslist of er een melding nodig is. Zonder onderzoek weet je niet in welk regime je zit.

En de grond die je afvoert, voer je niet zelf af naar een willekeurige plek. Het toepassen van grond elders is een eigen aangewezen activiteit met eigen regels; een aannemer of grondbank regelt dat met keuringen en partijkeuringen.

De aanwijzing staat in het Besluit activiteiten leefomgeving, in de paragraaf over graven in bodem. Artikel 3.48d wijst het graven in bodem aan als milieubelastende activiteit bij een bodemvolume van meer dan 25 m³, rekent het zeven op dezelfde locatie, het tijdelijk opslaan en het terugplaatsen daarbij, en sluit de waterbodem uit. Artikel 3.48e verwijst voor de algemene regels naar de paragraaf over graven in bodem.

In die paragraaf bepaalt artikel 4.1219 het toepassingsbereik en de begrippen grond en partij, die beide teruggrijpen op het Besluit bodemkwaliteit. Artikel 4.1220 regelt de melding: ten minste vier weken voor het begin, maar alleen bij graven in bodem met een kwaliteit boven de interventiewaarde bodemkwaliteit, met een opsomming van de gegevens die de melding bevat.

Voor de grond die uit het gat komt, geldt de paragraaf over het toepassen van grond of baggerspecie. Artikel 3.48o wijst dat toepassen aan als milieubelastende activiteit, en zondert daarvan onder meer uit het onbewerkt en onder dezelfde omstandigheden terugbrengen van ten hoogste 25 m³ grond op of nabij het ontgravingsprofiel na tijdelijk uitnemen.