Toiletruimte

Een toilet kun je kopen, een toiletruimte moet je bouwen. Dat onderscheid lijkt woordenspel, maar het is precies de knip die het Besluit bouwwerken leefomgeving maakt. Over de pot zelf zegt het besluit niets; over de ruimte waarin die pot staat zegt het hoeveel ervan moet zijn, hoe groot, hoe hoog en hoeveel lucht erdoor moet. Wie een toilet verplaatst bij een verbouwing, heeft dus met twee verschillende dingen te maken: een product en een ruimte met eisen.

Een woonfunctie heeft er één nodig. Bij nieuwbouw is de maat een vloeroppervlakte van ten minste 0,9 bij 1,2 meter, en boven die vloer moet 2,3 meter hoogte zitten. Voor een woonwagen is die hoogte 2,1 meter. Dat is een kleine ruimte: 1,08 m², ongeveer de maat van een ruime inbouwkast. Het is ook een ondergrens en geen aanbeveling, en in een nieuwbouwplan wordt die ondergrens vaak precies opgezocht.

Voor een bestaande woning is de maat lager: 0,64 m², met een breedte van ten minste 0,6 meter en een hoogte van 2 meter. Dat verschil is geen slordigheid in de regelgeving maar het bouwrecht zoals het in elkaar zit. Nieuwbouw staat in hoofdstuk 4 van het besluit en bestaande bouw in hoofdstuk 3, en het niveau voor bestaande bouw is bedoeld als absolute bodem waaronder een gebouw niet mag zakken. Verbouw je, dan geldt het rechtens verkregen niveau: het kwaliteitsniveau na de verbouwing is niet lager dan wat er onmiddellijk daarvoor was toegestaan, met het niveau voor bestaande bouw als ondergrens en nieuwbouw als bovengrens. Een bestaand toilet van 0,7 m² hoeft bij een verbouwing dus niet naar 1,08, maar kleiner maken mag niet.

De toiletruimte hoort niet bij je woonruimte, en dat heeft gevolgen. Het besluit bouwt zijn oppervlakte-eisen op uit het gebruiksgebied, en in de begripsbepaling van dat gebied staat uitdrukkelijk dat een toiletruimte, een badruimte, een technische ruimte en een verkeersruimte er niet bij horen. Een verblijfsgebied is een gebruiksgebied of een deel daarvan. De oppervlakte van je wc telt dus niet mee voor de 18 m² verblijfsgebied die een woning moet hebben, en niet voor de eis dat minstens 55 procent van de gebruiksoppervlakte verblijfsgebied is. Wie een plattegrond nameet en de wc meerekent, komt te hoog uit.

Lucht is de eis die het vaakst wordt vergeten. Een toiletruimte heeft een voorziening voor luchtverversing met een capaciteit van ten minste 7 dm³/s, bepaald volgens de ventilatienorm. Een badruimte heeft het dubbele nodig. Dat getal gaat over wat de voorziening kan, niet over wat hij doet: een dichtgeschroefd rooster of een ventilator die op een verstopte kanaal staat haalt het niet, en dan ruik je het.

Een integraal toegankelijke toiletruimte is een ander geval. Die komt voor in een toegankelijkheidssector, het deel van een gebouw dat ook met een rolstoel te gebruiken moet zijn, en de maat is daar 1,65 bij 2,2 meter. Samengevoegd met een badruimte wordt het 2,2 bij 2,2 meter. Die maten volgen uit de ruimte die nodig is om naast de pot te komen en te keren, en ze zijn ongeveer drie keer de oppervlakte van een gewoon toilet.

Eén ding staat er niet in de wet, en dat is het woord zelf. De begrippenbijlage van het Besluit bouwwerken leefomgeving definieert honderden termen, maar toiletruimte is er niet een van. Het woord komt alleen voor in de eisen en in de begripsbepalingen van andere ruimten, als iets dat die ruimten juist niet zijn. In de praktijk betekent dat: een ruimte is een toiletruimte als er een closet in staat en de ruimte daarvoor bedoeld is. Discussie daarover ontstaat bij een hoekje in een badkamer met een pot erin, want dan is de vraag of dat een eigen ruimte is of een deel van de badruimte, en de wet geeft daar zelf geen criterium voor.