Ventilatiecapaciteit: de getallen per m²

Onze pagina's over ventilatie leggen uit welke systemen er zijn en waarom ventileren moet. De getallen waaraan een installatie moet voldoen, staan er niet bij. Dit artikel geeft ze, met de eenheid erbij, want die eenheid is de helft van het misverstand.

Ventilatiecapaciteit wordt uitgedrukt in dm³/s — kubieke decimeter per seconde, oftewel liter per seconde. Installateurs rekenen vaak in m³/h. Eén dm³/s is 3,6 m³/h, dus 0,9 dm³/s per m² is 3,24 m³/h per m². Wie die omrekening niet maakt, vergelijkt appels met peren en komt er een factor drie-en-een-half naast te zitten.

Wat hier niet staat, is welk systeem je moet kiezen of hoe je het inregelt. Dit gaat over de capaciteit die het moet kunnen leveren.

Het aansturingsartikel zegt dat een bouwwerk een voorziening voor luchtverversing heeft waarmee het ontstaan van een voor de gezondheid nadelige kwaliteit van de binnenlucht wordt voorkomen. Daarna wijst de tabel per gebruiksfunctie aan welke leden gelden, en voor een woonfunctie zijn dat lid 1, 3, 4 en 5 van het capaciteitsartikel.

Lid 1 geeft de twee basisgetallen, beide bepaald volgens NEN 1087:

• een verblijfsgebied: ten minste 0,9 dm³/s per m² vloeroppervlakte, met een minimum van 7 dm³/s;
• een verblijfsruimte: ten minste 0,7 dm³/s per m² vloeroppervlakte, met een minimum van 7 dm³/s.

Let op dat het verblijfsgebied een hogere eis per m² heeft dan de afzonderlijke ruimte. Dat is geen vergissing: het gebied als geheel moet meer kunnen dan de som van de losse kamers zou suggereren, omdat het gebied ook de verkeersruimte en de verdunning van vervuiling over het geheel meeneemt.

Het minimum van 7 dm³/s bijt bij kleine ruimten. Een werkkamer van 6 m² komt op 0,7 × 6 = 4,2 dm³/s, en dat is minder dan 7 — dus geldt 7.

Lid 3 zegt dat een verblijfsgebied of verblijfsruimte met een opstelplaats voor een kooktoestel onverminderd het eerste lid een voorziening heeft met een capaciteit van ten minste 21 dm³/s. «Onverminderd» betekent: daar bovenop, niet in plaats van. Een open keuken in een woonkamer vraagt dus de capaciteit voor het gebied én die 21 dm³/s.

Lid 4 regelt het geval dat één voorziening meer verblijfsgebieden dient — de gewone situatie bij een woning met één ventilatiebox. Dan is de capaciteit niet kleiner dan de hoogste waarde die voor elk afzonderlijk gebied geldt, en in aanvulling daarop niet kleiner dan 70 % van de som van de waarden voor alle aangesloten gebieden. Die 70 % is de gelijktijdigheidsfactor: niet alle ruimten vragen tegelijk hun maximum.

Lid 5 geeft de natte ruimten: een toiletruimte ten minste 7 dm³/s, een badruimte ten minste 14 dm³/s.

Twee leden gelden voor een woonfunctie niet, en dat is de moeite van het weten waard. Lid 2 geeft een capaciteit per persoon — de tabel zet daar voor een woonfunctie een streepje, terwijl een bijeenkomstfunctie voor kinderopvang 6,5 dm³/s per persoon krijgt en een andere bijeenkomstfunctie 4. En lid 6 eist een mechanische aan- of afvoer van ten minste 3,8 dm³/s per m²; die geldt voor een woonfunctie ook niet. Een woning mag dus met natuurlijke toevoer werken, als de capaciteit volgens NEN 1087 wordt gehaald.

Reken je in dm³/s of in m³/h? Dat is de eerste vraag bij elke offerte. Eén dm³/s is 3,6 m³/h. Een box die 150 m³/h levert, geeft ruim 41 dm³/s.

Gebied of ruimte? De 0,9 geldt voor het verblijfsgebied, de 0,7 voor de afzonderlijke verblijfsruimte. Twee toetsen op hetzelfde plan.

Is er een kooktoestel? Dan komt er 21 dm³/s bij, bovenop de eis voor het gebied of de ruimte waarin die opstelplaats ligt.

Hoeveel gebieden hangen aan één box? Dan geldt de hoogste afzonderlijke waarde, én ten minste 70 % van de som. Dat laatste is bij een woning met drie of vier gebieden de bindende eis.

Natte ruimten apart geteld? Toilet 7, bad 14. Die staan los van het verblijfsgebied.

Is de capaciteit bepaald volgens NEN 1087? Een opgegeven ventilatorvermogen is niet hetzelfde als een volgens de norm bepaalde capaciteit in de ingebouwde situatie, met kanalen, bochten en roosters erbij.

Kleine ruimte? Onder ongeveer 10 m² bijt het minimum van 7 dm³/s en niet het percentage.

Zelf kun je rekenen, en dat is bij dit onderwerp verrassend veel. Meet de vloeroppervlakte van elke verblijfsruimte en van het verblijfsgebied. Reken 0,7 per m² voor de ruimten en 0,9 per m² voor het gebied, en houd 7 dm³/s aan als het percentage daaronder uitkomt. Tel 21 dm³/s op bij de ruimte met het kooktoestel. Neem 7 voor het toilet en 14 voor de badkamer. Hang alles aan één box, neem dan de hoogste waarde en vergelijk die met 70 % van de som.

Zelf kun je ook de eenheid controleren. Zet elke opgave in dezelfde eenheid als de eis voordat je iets vergelijkt.

Wat je niet zelf doet, is de capaciteit bepalen volgens NEN 1087. Die norm rekent met de ingebouwde situatie: kanaallengten, bochten, roosters, drukverlies. Een ventilator die op het typeplaatje 300 m³/h belooft, levert in een kanaalstelsel aanzienlijk minder. En het inregelen per ventiel is meetwerk met een geijkt instrument.

De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in de paragraaf over luchtverversing. Artikel 4.121 is het aansturingsartikel met tabel 4.121, en die tabel wijst voor een woonfunctie de leden 1, 3, 4 en 5 van artikel 4.122 aan — en dus niet lid 2 en lid 6.

Artikel 4.122 geeft alle capaciteiten, telkens bepaald volgens NEN 1087: 0,9 dm³/s per m² voor een verblijfsgebied en 0,7 voor een verblijfsruimte, beide met een minimum van 7 dm³/s; 21 dm³/s bij een opstelplaats voor een kooktoestel; de regel van de hoogste waarde en 70 % van de som bij één voorziening voor meer gebieden; en 7 dm³/s voor een toiletruimte en 14 dm³/s voor een badruimte.

Naast de capaciteit gelden regels over de plaats van de opening, over de luchtkwaliteit van de toevoer, over de afvoer van binnenlucht en over regelbaarheid en uitschakelbaarheid. De spuivoorziening is een eigen paragraaf met eigen getallen: 6 dm³/s per m² voor een verblijfsgebied en 3 dm³/s per m² voor een verblijfsruimte. Die eis staat náást deze en vervangt haar niet.