Trillingen van verkeer en bouwwerkzaamheden: welke waarden gelden

Onze pagina over trillingen legt uit hoe ze ontstaan en wat ze met een gebouw doen. Dit artikel geeft de waarden waarmee de wet werkt, en zegt wanneer ze gelden en wanneer niet. Dat laatste is het meest gestelde misverstand: trillingen van je eigen wasmachine of van de bouw aan je eigen huis vallen hier niet onder.

De vraag komt in twee vormen. De eerste is die van een bewoner langs een drukke weg of spoorlijn, bij wie het glaswerk tikt als er een vrachtwagen langskomt. De tweede is die van iemand naast een bouwput, die wil weten of de trillingen door de heiwerkzaamheden door de beugel kunnen. Beide vragen gaan over dezelfde set waarden, en in beide gevallen is het omgevingsplan de plek waar ze landen.

Wat hier niet staat, is hoe je schade door trillingen aantoont of verhaalt, en wat een trillingsmeting kost. Dit gaat over de waarden en over wie eraan gebonden is.

Er zijn drie vragen die samen bepalen of er een waarde geldt, en welke.

De eerste is: gaat het om een activiteit anders dan wonen? De regels over trillingen richten zich op activiteiten, en wonen is daarbij uitgezonderd. Trillingen die binnen een woning ontstaan — een wasmachine, een pomp, een verbouwing van die woning zelf — vallen er dus buiten. Het gaat om een bedrijf, een weg, een spoorlijn of een bouwproject naast je.

De tweede is: is het gebouw trillinggevoelig? Als trillinggevoelige gebouwen zijn aangewezen een woonfunctie, een onderwijsfunctie, een gezondheidszorgfunctie met bedgebied en een bijeenkomstfunctie voor kinderopvang met bedgebied. Een woonschip en een woonwagen zijn daarbij uitdrukkelijk uitgezonderd, en dat is voor wie op het water of op een kampeerterrein woont een scherpe grens.

De derde is: is de ruimte een trillinggevoelige ruimte? Binnen zo'n gebouw gaat het om de ruimten waar mensen verblijven; een berging of een technische ruimte is dat niet.

Zijn die drie vragen met ja beantwoord, dan komen de waarden in beeld. Het omgevingsplan bevat voor de toelaatbare continue trillingen in trillinggevoelige ruimten de standaardwaarden uit de tabel:

soort

07.00 – 23.00 uur

23.00 – 07.00 uur

---

---

---

A1 trillingssterkte Vmax

0,1

0,1

A2 trillingssterkte Vmax

0,4

0,2

A3 trillingssterkte Vper

0,05

0,05

De manier waarop die drie samenhangen is het punt dat het vaakst misgaat. Het is geen keuzemenu. De regel is: A1 wordt gehaald, en als dat niet lukt, dan moeten A2 én A3 worden gehaald. A1 is dus de hoofdregel met één getal voor dag en nacht; A2 en A3 vormen samen het alternatief, waarbij A2 een piekwaarde is die 's nachts twee keer zo scherp is als bij dag, en A3 een waarde over een periode.

Let op de grootheden. Vmax gaat over de hoogste trillingssterkte die optreedt, Vper over de trillingssterkte over een periode. Een meetrapport dat alleen een Vmax geeft, zegt dus niets over A3, en omgekeerd.

De waarden gaan over trillingen in het frequentiegebied 1 tot 80 Hz. Dat is het gebied waarin een gebouw meebeweegt en waarin mensen trilling voelen; geluid dat je hoort valt daar grotendeels boven.

En er is een regel voor bestaande situaties. Is de trillingssterkte op het moment van vaststellen al hoger dan de standaardwaarde, dan mag die bestaande waarde onder voorwaarden in stand blijven, met de grenswaarde als plafond. Een situatie die er al jaren is, wordt dus niet automatisch onrechtmatig doordat er een waarde in het plan komt.

Voel je het of hoor je het? Trillingen die je voelt in de vloer of ziet aan tikkend glaswerk, zitten in het gebied van deze waarden. Een laagfrequente bromtoon die je vooral hoort, is meestal een geluidvraag en niet een trillingsvraag.

Komt het van buiten de woning? Loop na of de bron een weg, een spoorlijn, een bedrijf of een bouwplaats is. Is de bron de woning zelf, dan gelden deze waarden niet.

Is het continu of incidenteel? De waarden in de tabel gaan over continue trillingen. Voor kortdurende trillingen door bijvoorbeeld heien of trillen van damwanden gelden andere afwegingen; dat is een eigen spoor, met eigen meetprotocollen en vaak een nulmeting aan het gebouw vooraf.

Welke ruimte? De waarden gelden in trillinggevoelige ruimten. Een trilling die je alleen in de garage of de schuur merkt, staat er anders voor dan een trilling in de slaapkamer.

Dag of nacht? Bij A2 is de nachtwaarde de helft van de dagwaarde. Een klacht die vooral om vier uur 's nachts speelt, is daarmee niet dezelfde klacht als dezelfde trilling om vier uur 's middags.

Woon je in een woonschip of woonwagen? Dan val je buiten de aanwijzing van trillinggevoelige gebouwen, en is de route een andere.

Zelf kun je de bron en het patroon vastleggen, en dat is bij trillingen meer dan de helft van het werk. Houd een logboek bij: datum, tijdstip, wat je voelde of zag, en wat er op dat moment buiten gebeurde. Let op of het samenvalt met zwaar verkeer, met een trein, met een bepaalde machine. Fotografeer scheuren met een datum en een maatlat erbij, zodat later te zien is of ze groeien.

Wat je niet zelf doet, is de trillingssterkte vaststellen. Vmax en Vper zijn grootheden die met geschikte opnemers en over een representatieve periode worden bepaald. Een app op een telefoon meet de versnelling van die telefoon op die tafel, en dat is iets anders.

En een maatregel aan de bron ligt vrijwel nooit in je eigen hand. Bij een weg of spoorlijn is de beheerder aan zet, bij een bedrijf het bevoegd gezag. Daarom is het logboek belangrijker dan je zou denken: het is wat een gesprek met die partijen op gang brengt.

De waarden staan in het Besluit kwaliteit leefomgeving, in de paragraaf over trillingen door activiteiten. Dat besluit richt zich tot de gemeente: het bevat instructieregels over wat er in een omgevingsplan moet staan. Je vindt de waarde die voor jouw situatie geldt dus in het omgevingsplan van je gemeente, en het besluit vertelt wat daar ten minste in hoort.

De paragraaf gaat over trillingen door een activiteit anders dan wonen, in het frequentiegebied van 1 tot 80 Hz. De aanwijzing van trillinggevoelige gebouwen en trillinggevoelige ruimten bepaalt waar de waarden gelden, en de standaardwaardentabel bepaalt welke waarden dat zijn.

De hoofdregel is dat het omgevingsplan de standaardwaarde A1 bevat. Wordt die niet gehaald, dan gelden A2 en A3 samen. En voor een al bestaande hogere trillingssterkte is er een regeling waarbij die waarde in stand kan blijven tot ten hoogste de grenswaarde.