Naar de inhoud

Dit is een bètaversie van Builddocs. Je kunt alles bekijken, maar aanmelden en een abonnement afsluiten kan nog niet.

Begrip

Instandhoudingsplicht

Onderwerp Regels en geld

Ook: Instandhoudingsplicht · instandhoudingsverplichting · onderhoudsplicht voor een rijksmonument · plicht tot instandhouding

In het kort

De instandhoudingsplicht is de plicht om een rijksmonument zo te onderhouden dat het behouden blijft. Je mag het niet laten vervallen. De regel staat sinds de Omgevingswet in het Besluit activiteiten leefomgeving, als verbod om noodzakelijk onderhoud te onthouden. Het is een plicht tot onderhoud, geen plicht tot restauratie naar een oorspronkelijke staat.

Er staat meer over instandhoudingsplicht

Hoe het werkt, welke soorten er zijn, waar je het tegenkomt, wat het kost, en wat er in de praktijk misgaat. Dat deel hoort bij een abonnement.

Abonnement bekijkenInloggen

Uitgebreid

Een rijksmonument is beschermd omdat het van algemeen belang is. Die bescherming werkt van oudsher in twee richtingen die je uit elkaar moet houden. De ene richting is een rem: je mag een monument niet zonder omgevingsvergunning slopen, verplaatsen of wijzigen. De andere richting is een plicht: je moet het onderhoud plegen dat het monument overeind houdt. Dat tweede is de instandhoudingsplicht.

De plicht is er om een bekend probleem te voorkomen. Een eigenaar die een monument kwijt wil of er niet in wil investeren, hoeft niets te slopen. Hij laat het dak lekken, de goten verstoppen en de kozijnen rotten, en na een paar winters is er weinig meer te behouden. Zonder plicht tot onderhoud kon de overheid daar weinig tegen doen, terwijl het slopen zelf verboden was. Met de plicht is het nalaten zelf een overtreding.

Sinds 1 januari 2024 staat de regel in het Besluit activiteiten leefomgeving, in het hoofdstuk over activiteiten die cultureel erfgoed betreffen. Het artikel verbiedt twee dingen. Het eerste is een rijksmonument of een voorbeschermd rijksmonument beschadigen of vernielen. Het tweede is aan een rijksmonument onderhoud onthouden dat voor de instandhouding noodzakelijk is. Dat tweede deel is de instandhoudingsplicht. De regels in dat hoofdstuk zijn gesteld met het oog op het behoud van cultureel erfgoed, en dat oogmerk is de maat voor wat noodzakelijk onderhoud is.

Let op de afbakening in de wettekst. Het tweede verbod geldt voor rijksmonumenten «voor zover het monumenten betreft». Een archeologisch monument valt er dus niet onder; een terrein met resten in de grond kun je niet onderhouden zoals een gebouw. En het geldt voor een rijksmonument, niet voor een voorbeschermd rijksmonument. Een pand waarvoor de aanwijzing in voorbereiding is, mag je niet beschadigen, maar de onderhoudsplicht geldt pas na de aanwijzing.

Wat de plicht niet is, is net zo belangrijk. Het is geen plicht om het monument terug te brengen in een oorspronkelijke staat. Een dak dat al decennia met een latere pan is gedekt, hoeft niet terug naar de oude pan omdat er een instandhoudingsplicht is. Het is ook geen plicht om elk gebrek meteen te herstellen. De lat ligt bij behoud: het monument moet blijven bestaan, met de waarden waarom het beschermd is.

Dan de ruimere betekenis. Het Besluit bouwwerken leefomgeving heeft een hoofdstuk over bestaande bouw, en dat hoofdstuk is volgens de wettekst van toepassing op het in stand houden van een bestaand bouwwerk. Daaraan moet de eigenaar voldoen, of degene die anders bevoegd is om voorzieningen aan het bouwwerk te treffen. Wie zegt dat iedere eigenaar een instandhoudingsplicht heeft, bedoelt dat: elk bestaand gebouw moet blijven voldoen aan de eisen voor bestaande bouw. Dat is een andere plicht, met een ander doel. Hij gaat over veiligheid en gezondheid, niet over cultuurhistorie.

Hielp dit?

We slaan alleen je antwoord op, en je toelichting als je die geeft. Geen naam, geen e-mailadres.

Verder bij dit onderwerp

Wat hier al staat over dezelfde thema's en bouwdelen. Deze lijst wordt niet samengesteld maar afgeleid: hij volgt de onderwerpen die aan dit document hangen.