Huishoudelijk afvalwater buiten het riool: de septictank van 6 m³

Ons artikel over de afvoer van afvalwater en hemelwater gaat over de regels bij het gebouw. Dit artikel gaat over de situatie waarin er geen riool is: een woning in het buitengebied, een recreatiewoning, een woonboot aan de rand van een plas. Dan moet het water ergens heen, en daar zit een getal aan vast dat in de praktijk alles bepaalt: 6 m³.

De vraag komt bijna altijd via een verbouwing. Iemand koopt een huis buiten de bebouwde kom, wil een badkamer bijbouwen, en dan blijkt de bestaande voorziening een putje van onbekende herkomst. Of een septictank van 3 m³ die ooit genoeg was.

Wat hier niet staat, is hoe je een IBA kiest of wat aanleg kost. Dit gaat over de eis aan de voorziening en over de melding.

De kern is dat huishoudelijk afvalwater niet onbehandeld op oppervlaktewater mag. Het gaat door een zuiveringsvoorziening, en voor het water dat daaruit komt gelden emissiegrenswaarden: 60 mg/l voor het biochemisch zuurstofverbruik en 300 mg/l voor het chemisch zuurstofverbruik, gemeten in een steekmonster.

Dat is de hoofdregel, en voor een gewone woning is zij zwaar: om die waarden te halen heb je een installatie nodig die het water werkelijk zuivert.

Daarom staat er een afwijking in. Bevat het afvalwater minder dan zes inwonerequivalenten, dan kan het, vóór vermenging met ander afvalwater, in plaats daarvan worden geleid door een septictank:

• met een nominale inhoud van 6 m³ of meer volgens NEN-EN 12566-1, en met een hydraulisch rendement van niet meer dan 10 g volgens annex B van die norm; of
• die is geplaatst vóór 1 januari 2009 en is afgestemd op de hoeveelheid afvalwater die wordt geloosd.

Dat zijn twee heel verschillende regimes, en het verschil is de datum. Voor een nieuwe voorziening geldt de harde eis: 6 m³ nominaal en een hydraulisch rendement van ten hoogste 10 g, beide volgens de norm. Voor een oude voorziening geldt een zachtere maatstaf: afgestemd op de hoeveelheid. Een tank van 3 m³ uit 1995 bij een woning met twee bewoners kan daarmee voldoen; dezelfde tank nieuw geplaatst kan dat niet.

Let op «inwonerequivalenten». Dat is geen aantal bewoners maar een rekeneenheid voor de vervuilingswaarde van het afvalwater. Zes inwonerequivalenten is voor een gewoon huishouden ruim; het is bij een grote woning met veel bewoners of bij verhuur dat je eroverheen gaat, en dan valt de septictankroute weg en geldt de hoofdregel met de twee emissiegrenswaarden.

En «nominale inhoud» is niet de inhoud die je met een emmer meet, maar de waarde die bij de tank hoort volgens NEN-EN 12566-1. Het hydraulisch rendement van ten hoogste 10 g komt uit annex B van die norm: het is een maat voor hoeveel vast materiaal er doorheen komt.

Wordt er naast huishoudelijk afvalwater ook afvalwater van voedselbereiding geloosd, dan is de zuiveringsvoorziening daarop berekend.

Daarnaast is er een procedurekant. Bij een lozing op een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk is het verboden de activiteit te verrichten zonder dit ten minste vier weken voor het begin te melden, en die melding bevat het aantal inwonerequivalenten dat wordt geloosd en de zuiveringsvoorziening die wordt gebruikt. Ten minste vier weken vooraf worden ook gegevens over de verwachte begindatum verstrekt. Bouw of instandhouding van een uitstroomvoorziening in een rijkswaterstaatswerk is zelfs vergunningplichtig.

Ligt het water niet bij het Rijk in beheer maar bij een waterschap, of loos je op of in de bodem, dan loopt de route via de waterschapsverordening en het omgevingsplan. De techniek — de septictank van 6 m³, de 60 en 300 mg/l — is dan het ijkpunt waar die regels op teruggrijpen.

Is er riool? Dat is de eerste vraag, en soms is het antwoord verrassend: een drukriolering of een persleiding in het buitengebied is riool.

Waar gaat het water nu heen? Zoek de leiding, zoek het eindpunt. Een overloop naar een sloot is een lozing op oppervlaktewater; een put zonder uitgang is iets anders.

Welk water is het? Rijkswater of waterschapswater: dat bepaalt bij wie je moet zijn en of de meldplicht van vier weken geldt.

Hoe groot is de voorziening? Zoek de nominale inhoud op, niet een geschatte maat. 6 m³ is de grens voor een nieuwe tank.

Wanneer is hij geplaatst? Vóór 1 januari 2009 geldt de zachtere maatstaf «afgestemd op de hoeveelheid». Zoek stukken, een factuur, een tekening.

Hoeveel inwonerequivalenten? Onder de zes mag de septictankroute; daarboven gelden de emissiegrenswaarden en is een echte zuiveringsinstallatie nodig.

Komt er keukenafvalwater van grootkeukenapparatuur bij? Dan moet de voorziening daarop berekend zijn.

Zelf kun je in kaart brengen wat er ligt. Zoek de leidingen, open de putdeksels, en volg waar het water heen gaat tot het eindpunt. Zoek op een kaart op of het water waarop wordt geloosd bij het Rijk of bij een waterschap in beheer is. Zoek stukken op: een factuur, een tekening, een ledigingsbon — die vertellen vaak het plaatsingsjaar, en dat jaar is het verschil tussen twee regimes.

Wat je niet zelf doet, is de voorziening beoordelen tegen de norm. Een nominale inhoud volgens NEN-EN 12566-1 en een hydraulisch rendement volgens annex B zijn productgegevens; een tank opmeten geeft die waarden niet. En een lozing op oppervlaktewater melden en inrichten is werk waarbij het bevoegd gezag meekijkt.

Reken ook niet met het aantal bewoners als het over inwonerequivalenten gaat. Dat is een rekeneenheid voor de vervuilingswaarde, en bij twijfel laat je die bepalen.

De regels staan in het Besluit activiteiten leefomgeving, in de paragrafen over het lozen van huishoudelijk afvalwater. Welke paragraaf geldt, hangt af van het water: voor een oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk geldt de paragraaf in hoofdstuk 6, en voor een lozing in de Noordzee de paragraaf in hoofdstuk 7.

Artikel 6.39 bepaalt het toepassingsbereik. Artikel 6.41 regelt de melding: ten minste vier weken voor het begin, met het aantal inwonerequivalenten en de zuiveringsvoorziening. Artikel 6.42 vraagt daarnaast gegevens over de verwachte begindatum. Artikel 6.40 wijst de bouw of instandhouding van een uitstroomvoorziening in een waterstaatswerk aan als vergunningplichtig.

Artikel 6.43 bevat de inhoudelijke eis: het afvalwater gaat door een zuiveringsvoorziening, met emissiegrenswaarden van 60 mg/l voor biochemisch en 300 mg/l voor chemisch zuurstofverbruik in een steekmonster; bij minder dan zes inwonerequivalenten mag in plaats daarvan een septictank van 6 m³ of meer volgens NEN-EN 12566-1 met een hydraulisch rendement van niet meer dan 10 g, of een tank van vóór 1 januari 2009 die is afgestemd op de hoeveelheid.

Voor water in beheer bij een waterschap en voor lozen op of in de bodem gelden de waterschapsverordening en het omgevingsplan.