Hoeveel geluid mag er op je woning staan: standaardwaarde en grenswaarde

Ons gebrek over verkeerslawaai in de woning gaat over wat je hoort en wat je eraan kunt doen. Dit artikel geeft de getallen waar de wet mee werkt — en, belangrijker, het zegt welke getallen wanneer gelden. Want er zijn twee stelsels met bijna dezelfde naam, en ze geven verschillende uitkomsten.

De vraag komt in twee vormen. «Er komt een woning naast de snelweg, mag dat?» En: «De gemeente gaat de weg naast mij verbreden, hoeveel geluid mag daar straks staan?» Dat zijn verschillende vragen met verschillende tabellen, en wie de verkeerde pakt, rekent met een grens die tien decibel te ruim of te streng is.

Wat hier niet staat, is hoe je een gevel geluidwerend maakt of wat dat kost. Daar hebben we andere pagina's voor. Dit gaat over de waarden en over wie eraan gebonden is.

Het stelsel werkt met twee waarden en één beslisregel. De standaardwaarde is wat normaal geldt. De grenswaarde is het plafond dat in geen geval mag worden overschreden. En daartussen zit een afweging met voorwaarden.

Beide waarden zijn uitgedrukt in Lden — een gemiddelde over het etmaal, waarbij avond en nacht zwaarder meewegen — en bij industrieterreinen ook in Lnight.

Situatie één: er komt een nieuw geluidgevoelig gebouw. Dat is de situatie van iemand die een woning bouwt of koopt in nieuwbouw langs een weg of spoor. Een omgevingsplan dat een nieuw geluidgevoelig gebouw toelaat, voorziet erin dat het geluid op dat gebouw niet hoger is dan de standaardwaarde:

geluidbronsoort

standaardwaarde

---

---

provinciale wegen en rijkswegen

50 Lden

gemeentewegen en waterschapswegen

53 Lden

lokale spoorwegen en hoofdspoorwegen

55 Lden

industrieterreinen

50 Lden en 40 Lnight

Het plan kan erin voorzien dat het geluid hoger is, maar alleen als alle drie de volgende voorwaarden zijn vervuld: er kunnen geen geluidbeperkende maatregelen worden getroffen om aan de standaardwaarde te voldoen; de overschrijding wordt door het treffen van geluidbeperkende maatregelen zoveel mogelijk beperkt; en het geluid is niet hoger dan de grenswaarde:

geluidbronsoort

grenswaarde

---

---

provinciale wegen en rijkswegen

60 Lden

gemeentewegen en waterschapswegen

70 Lden

lokale spoorwegen en hoofdspoorwegen

65 Lden

industrieterreinen

55 Lden en 45 Lnight

Let op het woord «en» in die drie voorwaarden. Het is geen keuzemenu waarin de grenswaarde het enige getal is dat telt. Eerst moet vaststaan dat maatregelen niet kunnen, dan moeten er alsnog maatregelen worden getroffen om de overschrijding zo klein mogelijk te maken, en pas dan komt het plafond in beeld.

Wat «kunnen» betekent, staat er ook. Geluidbeperkende maatregelen worden in aanmerking genomen als zij financieel doelmatig zijn en als daartegen geen overwegende bezwaren van stedenbouwkundige, verkeerskundige, vervoerskundige, landschappelijke of technische aard bestaan. Dat is de lijst waarmee in de praktijk wordt afgewogen of een geluidsscherm of stil asfalt er wel of niet komt.

Situatie twee: er komt een nieuwe weg, of een weg wordt gewijzigd. Dan draait het om. Een omgevingsplan dat de aanleg van een gemeenteweg, waterschapsweg of lokale spoorweg toelaat, voorziet erin dat het geluid op geluidgevoelige gebouwen niet hoger is dan de standaardwaarde. Bij een wijziging van zo'n weg of van het gebruik van een lokale spoorweg geldt de hoogste van twee waarden: de standaardwaarde, óf het geluid dat er op het moment van de wijziging al stond. Een bestaande situatie wordt dus niet met terugwerkende kracht strenger.

De standaardwaarden zijn in die situatie dezelfde getallen: 50, 53, 55 en 50 met 40 Lnight. Maar de grenswaarden zijn hoger: 65 Lden bij provinciale wegen en rijkswegen, 70 Lden bij gemeentewegen en waterschapswegen, 70 Lden bij spoorwegen, en 60 Lden met 50 Lnight bij industrieterreinen.

Dat verschil is het punt van dit artikel. Voor een nieuw gebouw langs een rijksweg is het plafond 60 Lden; voor de wijziging van een rijksweg langs bestaande woningen is het 65 Lden. Vijf decibel, en op een logaritmische schaal is dat veel. Wie de ene tabel voor de andere gebruikt, komt tot een verkeerd oordeel over wat mag.

En er is in die tweede situatie nog een trede boven de grenswaarde. Een omgevingsplan kan meer geluid dan de grenswaarde toelaten als zwaarwegende economische belangen of zwaarwegende andere maatschappelijke belangen dat rechtvaardigen. Dat is geen vrijbrief — het is een uitzondering die moet worden gedragen door een belang dat met naam en toenaam in de stukken staat — maar het betekent dat «de grenswaarde» bij een weg niet het laatste woord is. Bij een nieuw gebouw bestaat die extra trede niet.

Er zijn nog twee bijzonderheden. Als een gemeenteweg en een lokale spoorweg grotendeels zijn verweven of gebundeld en daar toepassing aan is gegeven, geldt voor het geluid van beide samen de waarde voor gemeentewegen. En voor bepaalde geluidgevoelige gebouwen waarvan het gebruik in de nachtperiode — of in de avond- én nachtperiode — in het omgevingsplan is uitgesloten, gelden de Lnight-waarden niet en wordt Lden gelezen als Lde of als Lday.

Wie doet er iets nieuws? Dat is de eerste vraag en hij bepaalt de tabel. Een nieuw gebouw bij een bestaande weg, of een nieuwe of gewijzigde weg bij bestaande gebouwen — dat zijn twee verschillende stelsels.

Welke bronsoort? Rijksweg, provinciale weg, gemeenteweg, waterschapsweg, lokale spoorweg, hoofdspoorweg of industrieterrein: elke soort heeft zijn eigen waarde, en die verschillen tot twintig decibel.

Lden of Lnight? Bij industrieterreinen gelden twee waarden naast elkaar. Bij wegen en spoorwegen staat er één getal in Lden.

Is er een geluidaandachtsgebied? De regels over geluidgevoelige gebouwen in geluidaandachtsgebieden vormen een eigen subparagraaf. Of je daarin ligt, is op te zoeken.

Is het een wijziging of een aanleg? Bij een wijziging geldt de hoogste van de standaardwaarde en het geluid dat er al stond. Dat is vaak de verklaring waarom een verbreding mag.

Is er over maatregelen gesproken? Een overschrijding mag alleen als maatregelen niet kunnen én er alsnog maatregelen zijn getroffen. Vraag in een procedure naar die afweging; daar zit de ruimte.

Zelf kun je uitzoeken welke bronsoort en welk stelsel er geldt, en dat is waar de meeste gesprekken ontsporen. Zoek op wie de weg beheert: het Rijk, de provincie, de gemeente of het waterschap. Zoek op of er een lokale spoorweg of een hoofdspoorweg langs ligt. Kijk of er een geluidaandachtsgebied is aangewezen. Stel vast of er iets nieuws komt aan de kant van het gebouw of aan de kant van de weg.

Zelf kun je ook de stukken opvragen. Bij een omgevingsplan hoort een akoestisch onderzoek, en daarin staat de berekende waarde per gevel. Dat is het getal waar de regels over gaan — geen meting op een willekeurige middag.

Wat je niet zelf doet, is die waarde bepalen. Lden is een berekend jaargemiddelde met weging van avond en nacht, op basis van verkeersgegevens, wegdek en afstand. Een decibelmeter op het balkon geeft een momentwaarde, en die is niet vergelijkbaar.

En een maatregel aan de bron ligt bij de beheerder. Daarom is de maatregelenafweging in de stukken belangrijker dan je eigen meting: dat is het document waarop een zienswijze houvast heeft.

De waarden staan in het Besluit kwaliteit leefomgeving, in de afdeling over geluid door wegen, spoorwegen en industrieterreinen. Dat besluit richt zich tot de gemeente: het bevat instructieregels over wat er in een omgevingsplan moet staan. De waarde die voor jouw situatie geldt, staat dus in het omgevingsplan; het besluit bepaalt wat daar ten minste in hoort.

Voor een nieuw geluidgevoelig gebouw is artikel 5.78t de hoofdregel, met de standaardwaarden in tabel 5.78t. Artikel 5.78u regelt wanneer de standaardwaarde mag worden overschreden, met de grenswaarden in tabel 5.78u en met de drie voorwaarden. Het derde lid van dat artikel bepaalt wanneer maatregelen in aanmerking worden genomen. Daarnaast zijn er bijzondere regels voor vervangende nieuwbouw, voor functiewijziging en voor zeehavengebonden activiteiten.

Voor de aanleg of wijziging van een gemeenteweg, waterschapsweg of lokale spoorweg zonder geluidproductieplafonds geldt een eigen subparagraaf. Artikel 5.78m is daar de hoofdregel: bij aanleg de standaardwaarde uit tabel 3.34, en bij een wijziging de hoogste van die standaardwaarde en het geluid dat er op het tijdstip van de wijziging al stond. Artikel 5.78n staat overschrijding van die hoogste waarde toe onder dezelfde drie voorwaarden, met de grenswaarde uit tabel 3.35 als plafond. En artikel 5.78o laat toe dat een omgevingsplan zelfs meer geluid dan die grenswaarden toestaat, als zwaarwegende economische of zwaarwegende andere maatschappelijke belangen dat rechtvaardigen.

Die tabellen 3.34 en 3.35 staan zelf in hoofdstuk 3, bij de artikelen over het vaststellen van geluidproductieplafonds, en worden vanuit de instructieregels voor het omgevingsplan aangehaald. Dat is de reden dat je ze onder een ander nummer vindt dan de artikelen die ernaar verwijzen.