Galm in een gemeenschappelijk trappenhuis

Een portiek of trappenhuis waar elke voetstap en elke stem naklinkt, is een bekende klacht in een appartementengebouw. Minder bekend is dat het bouwrecht daar een eigen eis voor heeft — en dat die eis in een vorm staat die je nergens anders ziet: een verhouding tussen oppervlakte en inhoud.

Dit artikel legt uit wat de eis zegt, wanneer hij geldt en hoe je hem omrekent naar iets wat je kunt beoordelen. Onze pagina over nagalm en akoestiek gaat over het geluid binnen je woning en over wat je daar zelf aan doet; dit gaat over de gemeenschappelijke ruimte en over de regel die daar geldt.

Galm is geluid dat blijft hangen. In een ruimte met harde vlakken kaatst geluid heen en weer tot het is uitgedempt. Hoe groter de ruimte en hoe harder de vlakken, hoe langer dat duurt. Een trappenhuis is daarvoor het ongunstigste geval dat een gebouw heeft: beton, tegels, glas, metaal, veel inhoud en weinig zachts.

De eis. Een besloten gemeenschappelijke verkeersruimte voor het ontsluiten van een woonfunctie die grenst aan een niet-gemeenschappelijke ruimte van een woonfunctie, heeft een volgens NEN-EN 12354-6 bepaalde totale geluidsabsorptie met een getalswaarde, uitgedrukt in m², die niet kleiner is dan een achtste van de getalswaarde van de inhoud van die ruimte, uitgedrukt in m³. Dat geldt in elk van de octaafbanden met middenfrequenties van 250, 500, 1.000 en 2.000 Hz.

Drie dingen zitten in die zin die je moet uitpakken.

Het is een verhouding, niet een tijd. De gewone maat voor galm is de nagalmtijd in seconden. Hier staat een absorptie-oppervlak tegenover een inhoud. Reken je het om: een trappenhuis van 4 bij 5 meter en 10 meter hoog heeft 200 m³ inhoud en vraagt dus ten minste 25 m² absorptie. «m² absorptie» is geen oppervlak dat je kunt aanwijzen maar de som van elk vlak maal zijn absorptiecoëfficiënt — 50 m² plafond met coëfficiënt 0,5 levert 25 m².

Het geldt in vier banden afzonderlijk. Een materiaal dat hoge tonen goed wegneemt en lage niet, haalt de eis in de band van 2.000 Hz en niet in die van 250 Hz. Juist de lage band is lastig, en dat is waarom dunne, harde plaatjes niet voldoen en dikkere of geperforeerde systemen met een luchtlaag erachter wel.

En het geldt alleen onder voorwaarden. De ruimte moet besloten zijn, hij moet dienen om een woonfunctie te ontsluiten, en hij moet grenzen aan een niet-gemeenschappelijke ruimte van een woning. Een open galerij valt er niet onder, en een trappenhuis dat alleen langs bergingen loopt ook niet. Dat laatste is de reden dat twee ogenschijnlijk gelijke trappenhuizen in hetzelfde complex verschillend worden behandeld.

Klap één keer in je handen. Hoor je de klap nog duidelijk nagalmen nadat je je hand hebt laten vallen, dan is de absorptie laag. Dat is geen meting, maar het onderscheidt een ruimte die ruim voldoet van een ruimte die het niet haalt.

Kijk naar de materialen. Beton, tegelwerk, gestucte wanden, glas en stalen leuningen absorberen vrijwel niets. Zie je nergens een geperforeerd plafond, een akoestische plaat of een zacht vlak, dan is er in de praktijk geen absorptie aanwezig.

Reken de inhoud. Vloeroppervlak maal hoogte over alle verdiepingen. Deel door acht: dat is het aantal m² absorptie dat er ten minste moet zijn. Vergelijk dat met wat je ziet; bij een hoog trappenhuis met alleen harde vlakken is de uitkomst meestal niet in de buurt.

Grenst het aan woningen? Loop na of de ruimte langs woningdeuren voert of alleen langs bergingen en technische ruimten. Dat bepaalt of de eis geldt.

Zelf kun je de ruimte beoordelen zonder apparatuur. Reken de inhoud uit, deel door acht, en kijk of er iets in de ruimte hangt dat in de buurt van dat aantal m² absorptie komt. Bij alleen beton, tegels en glas is het antwoord nee, en dan weet je dat het gesprek ergens over gaat.

Wat je niet zelf doet, is de absorptie bepalen. Dat gaat volgens NEN-EN 12354-6 en vraagt de absorptiecoëfficiënten van elk vlak in vier frequentiebanden. En je doet het al helemaal niet zelf uitvoeren: een trappenhuis is een vluchtroute, waar eisen gelden aan het brandgedrag van materiaal aan het oppervlak. Een plaat die akoestisch goed is maar brandtechnisch niet, is daar geen oplossing maar een nieuw probleem.

De eis staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving: een woongebouw heeft in een gemeenschappelijke verkeersruimte een geluidsabsorptie waarmee geluidhinder door galm wordt beperkt, en dat wordt uitgewerkt als een totale geluidsabsorptie van ten minste een achtste van de inhoud, bepaald volgens NEN-EN 12354-6, in elk van de octaafbanden met middenfrequenties van 250, 500, 1.000 en 2.000 Hz. De eis is beperkt tot een besloten gemeenschappelijke verkeersruimte voor het ontsluiten van een woonfunctie die grenst aan een niet-gemeenschappelijke ruimte van een woonfunctie.

Dit is een nieuwbouweis. Voor een bestaand woongebouw geldt hij niet rechtstreeks; bij een verbouwing van de ruimte gelden de nieuwbouwregels op het rechtens verkregen niveau, met bestaande bouw als ondergrens en nieuwbouw als plafond, en alleen voor het deel dat wordt vernieuwd, veranderd of vergroot. Pakt een vereniging het trappenhuis aan, dan is dat dus het moment waarop de eis in beeld komt.

In een vve is dit bovendien per definitie gemeenschappelijk werk: het trappenhuis en het portiek zijn gemeenschappelijke ruimten, en absorptie aanbrengen is een besluit van de vergadering met een post in het meerjarenonderhoudsplan.